FAMILIE 94. 



— SCROPHULAKIACHAE. — 



147 



Gratiola officinalis 

 Fig. 177. 



Biologische bijzonderheid. De Inrichting der bloem mei hei oog op de bestuiving is hier 

 ais bij de Melilotus- en Trlfoliumsoorten bij de Papilionaceae. 



Voorkomen De plant behoor! thuis in Californië, koml bij ons als sierplant voor en is 

 bij Genderen (N.-Br.) verwilderd gevonden. 



7. Gratiola 1 ) L. 



G. officinalis -) L. Genadekruid (fig. 177). 



Deze plant is kaal en lichtgroen. Zij heeft een kruipenden, vertakten 

 wortelstok en een hollen, rechtopstaanden, enkel- 

 voudigere of vertakten , naar boven vierkantten 

 stengel. De bladen zijn tegenoverstaand, staan 

 dicht bijeen en zijn lancetvormig, spits, half 

 stengelomvattend, meest drienervig, verwijderd 

 gezaagd , naar onderen vaak bijna gaafrandig. 



De bloemen zijn vrij groot (15-18 mM lang), 

 zij staan alleen in de bladoksels op draadvor- 

 mige stelen, die korter zijn dan de bladen, 

 in wier oksels zij staan. De kelk draagt aan 

 den voet 2 lijnvormige schutbladen en heeft 

 5 diepe, lijn-lancetvormige slippen. De bloem- 

 kroon is klokvormig, met open keel en een 

 ongelijk 5-lobbigen zoom. De buis is lichtgeel, 

 achter bruinachtig rood, de zoom wit of zeer 

 bleek lila-roodachtig. De bloemkroon is van binnen lichtgeel gebaard. De 

 slippen der bovenlip (de 2 bovenste) bedekken in den knop de 3 onderste 

 (de onderlip). Er zijn 4 meeldraden, waarvan 2 zonder helmknopjes. De 

 helmknopjes zijn 2-hokkig met gescheiden hokjes, zij springen overlangs 

 open en hebben aan den voet geen stekel. De stempel is 2-lobbig. De 

 doosvrucht (fig. 177) is eirond, toegespitst, evenlang als de kelk en bestaat 

 uit 2 veelzadige hokjes. 4- 5_3 ° cM. Juni— Augustus. Vergiftig. 



Biologische bijzonderheden. Honig wordt in de bloemen op de gewone 

 plaats afgescheiden. De beide meeldraden zijn aan het boveneind behaard 

 en keeren de opengesprongen zijde naar den stempel, zoodat deze met 

 stuifmeel bedekt wordt, dat echter door een half doorzichtig vlies van de 

 eigenlijke vlakte weggehouden wordt. De stempel schijnt prikkelbaar en 

 zijne beide lobben gaan eerst laat vaneen. 



Voorkomen in Europa en in Nederland. De plant komt in Midden- en 

 Zuid-Europa in moerassen, aan waterkanten en in vochtige weilanden voor 

 en is bij ons zeldzaam, meest op rivierklei, doch ook op zand. 



Volksnamen. De oude pharmaceutische naam voor de plant was 

 Gratia Dei, dus godsgenade. Die naam wordt nog in West-Friesland ge- 

 bruikt. In Oost-Drente en Utrecht heet zij genadekruid, op de Veluwe 

 vingerhoedskruid, in Noord-Overijsel vlookruid. 



8. Mimuhis ) L. 



M. lüteus ') L Maskerbloem (fig. 178). 



Deze plant is klierachtig behaard of kaal. De stengel is dik, hol, rechtopstaand of op- 



l ) van gratia: genade. De plant werd beschouwd als door God's genade aan de men- 

 schen gegeven, zij werd als geneesmiddel voor allerlei ziekten gebruikt. Zij is werkelijk 

 vergiftig en wordt nu nog als purgeermiddel gebruikt. -) officinalis = geneeskrachtig. 



• ; ) verkleiningsvorm van mimus: goochelaar, tooneelspeler, wegens de maskerachtige bloem- 

 kroon. ^) luteus = geel. 



10* 



