148 



SCROPHULARIACEAE. — 



FAMILIE 94. 



Mimulus luteus 

 Fig. 178. 



stijgend, al of niet vertakt met uitgespreide takken. De bladen zijn tegenoverstaand, rond- 

 achtig of langwerpig-eirond, iets getand, de onderste zijn gesteeld, vaak door zijblaadjes 

 Iiervormig, de hoogere zitten of zijn halfstengelomvattend, de bovenste zijn vaak schut- 

 bladachtig. 



De bloemen zijn groot (circa 3 cM lang) en staan alleen 

 in de bladoksels op stelen, die langer zijn dan de bladen, 

 in wier oksels zij staan. Die stelen zijn rechtopstaand, ten 

 slotte gebogen, behaard. De kelk is buisvormig, vijfhoekig 

 met 5 ongelijke lobben, na den bloeitijd opgeblazen met ei- 

 ronde tanden (de bovenste is het grootst). De bloemkroon 

 is trechtervormig, eenigszins 2-lippig, 5-lobbig met een buis, 

 die l 1 ., maal zoo lang is als de kelk. Zij is licht- of dooier- 

 geel, aan de keel meest met vele kleine, purperbruine vlekken. 

 De slippen der bovenlip bedekken in den knoptoestand de 

 onderlip. Er zijn 4, tweemachtige meeldraden met 2-hokkige 

 helmknopjes, wier hokjes gescheiden zijn en aan den voet 

 geen stekel hebben. De stijl is draadvormig met een 2-lob- 

 bigen stempel. De doosvrucht (fig. 178) is in den kelk ge- 

 sloten, onbehaard, gerimpeld, omgekeerd-eirond, stomp, 

 2-hokkig, met veelzadige hokjes en opent zich met 2 kleppen. De zaden zijn vrij dof en 

 overlangs gestreept. 2J-. 3-9 dM. Juni— Herfst. 



Biologische bijzonderheden. De inrichting der bloem met het oog op de bestuiving is 



zeer eigenaardig (fig. 

 179). Onder de boven- 

 lip ligt de 2-lobbige 

 stempel en daarachter 

 bevinden zich de 2 pa- 

 ren helmknopjes. De 

 onderste lob van den 

 stempel is prikkelbaar, 

 zij klapt bij aanraking 

 naar boven tegen de 

 bovenste lob, doch gaat 

 5 minuten later weer 

 neer. Ieder helmknopje 

 heeft den vorm van een 

 bus, die door een 

 schotje in 2 hokjes ver- 

 deeld is en ieder dezer 

 is door een dekseltje 

 gesloten. Alleen die 

 insecten, die zoo groot 

 zijn, dat zij bij het in- 

 kruipen in de bloem 



den stempel aanraken, zijn ook in staat de dekseltjes, door er tegen aan te strijken, te 

 heffen, waarbij er stuifmeel uit die hokjes valt. Bij het binnenkomen der bloem heeft het 

 insect eerst zijn stuifmeel afgestroopt tegen de onderste stempellob. Deze slaat nu dadelijk 

 naar boven, waardoor dat stuifmeel gebracht wordt op die plaats van den stempel, waar 

 het zich verder kan ontwikkelen. Intusschen is de insectenslurf verder in de bloemkroon 

 naar binnen gegaan en ontvangt nieuw stuifmeel uit de hokjes. Bij het terugtrekken der 

 slurf komt dit natuurlijk niet op de nu rechtopstaande stempellobben. 



Voorkomen. De plant behoort thuis in Westelijk Noord-Amerika en in Chili. Bij ons 

 wordt zij als sierplant in tuinen gekweekt en is nog al eens verwilderd gevonden (bij 

 Haarlem, Leiden, Rotterdam, Bleskensgraaf , Surhuisterveen, Leusden bij Amersfoort, 

 Dordrecht, Velp (G.)). 



Bloem van Mimulus luteus. 

 Fig. 179. 

 1 bloem, 2 dezelfde, overlangs doorgesneden, met open stempel, 

 3 dezelfde met gesloten stempel, 4 aan de onderste stempellob wordt 

 door een in de richting van de pijl geleide stift stuifmeel afgegeven, 

 5 de stempel heeft zich door de aanraking gesloten, de in de richting 

 der pijl gaande stift heeft de gesloten helmknopjes geopend en ont- 

 vangt stuifmeel, 6 de onderste stempellob is zoover naar boven gesla- 

 gen, dat de in de richting der pijl teruggetrokken stijl er niet mede in 

 aanraking komt. 



9. Limosélla ') Lindern. 



L. aquatica-j L. SI ijkgroen (fig. 180). 



Deze plant is kaal, zonder stengel, wel vormen zich uitloopers, die aan 



] ) verkleiningsvorm van Iimosa: slijkerig, naar de standplaats. -) aquatica = water. 



