150 — SCROPHULARIACEAE. — FAMILIE 94. 



draadvormig met 2-lobbigen stempel. Doosvrucht spits, eirond, 2-hokkig, 

 met 2 niet geheel van den zaaddrager loslatende kleppen openspringend, 

 veelzadig. 



Bloemen meest groot, purperkleurig of geel, in eenzadige, eindelingsche 

 trossen. Bladen groot, verspreid staand, doch de onderste in een roset, 

 gesteeld, gekarteld of getand. Kruidachtige planten met krachtige, rechtop- 

 staande, meest onvertakte stengels. 



Biologische bijzonderheden. De knoppen staan rechtop , de open bloemen 

 hebben de opening min of meer naar beneden gekeerd, doch de vruchten 

 staan weer rechtop. De bloemen vallen door hare kleur flink in het oog, 

 ook door hare grootte en het vereenigd zijn tot trossen. De binnenzijde is 

 van een duidelijk honigmerk voorzien, terwijl daar ook haren zitten, die 

 waarschijnlijk dienen voor de insecten, om er zich aan vast te houden. De 

 inwendige deelen zijn tegen regen beschut door den stand der bloem. 



Honig wordt weer op de gewone plaats afgescheiden en het zijn bijna uit- 

 sluitend hommels, die geheel of met het grootste deel van hun lichaam 

 in de bloem kruipen. De helmknopjes en de stempel liggen op den weg 

 naar den honig, dicht tegen de bovenvlakte der bloemkroon, zoodat de 

 rug der hommel er langs moet strijken. Eerst openen zich de helmhokjes 

 der langere, dan die der kortere meeldraden en daarna gaan de lobben 

 van den stempel uiteen. De bloemen zijn dus protrandrisch en door de 

 inrichting op kruisbestuiving aangewezen, daar meest, bij veelvuldig insecten- 

 bezoek althans, de meeldraden hun stuifmeel al verloren hebben, als de 

 stempel geschikt is om het op te nemen. 



Blijft insectenbezoek uit, dan heeft er vaak nog zelfbestuiving plaats, 

 doordat er stuifmeel op het onderste deel der bloemkroon is gevallen en 

 deze blijft bij het loslaten nog eerst een tijdlang aan den langen stijl 

 hangen, zoodat allicht de stempels wat van dit stuifmeel ontvangen. 



De bloemen bloeien bij D. purpurea 6 dagen. 



De soorten bevatten alle een zeer vergiftige stof: digitaline, die in 

 kleine hoeveelheid een sterke ^werking op de hartbeweging uitoefent, n.1. 

 deze door prikkeling der nervus vagus verlangzaamt. Vandaar het gebruik 

 als geneesmiddel. 



Tabel tot het deter mineeren der soorten van het geslacht Digitalis. 



A. Bloemen rood, zelden wit. Stengel en ondervlakte der bladen grijsviltig. Bloemstelen, 

 spil van den tros en kelken klierachtig viltig. Kelkslippen eirond, stomp. Bloemkroon 

 buikig klokvormig, van buiten kaal. Lobben der onderlip kort eirond, afgerond. 



D. purparea blz. 150. 



B. Bloemen geel. Bladen alleen aan den rand gewimperd. Bloemstelen kaal. Bloemen 

 kleiner dan bij de vorige. Bloemkroon buis-klokvormig, van buiten kaal. 



D. lutea blz. 151. 



D. purpurea 1 ) L. Vingerhoedskruid (fig. 181). 



Deze plant heeft een krachtigen , hollen, ronden, rechtopstaanden stengel, 

 die al of niet vertakt is en evenals de ondervlakte der bladen fluweelachtig 

 grijsviltig is. De bladen zijn eirond tot eirond-lancetvormig, gekarteld, van 

 boven kort behaard, eenigszins teer. De onderste en de middelste zijn 

 langgesteeld, de bovenste bijna zittend. 



De bloemen zijn groot (4-5 cM lang, circa 2 cM breed), zij hangen en 

 zijn in eindelingsche, verlengde, eenzijdige trossen geplaatst, die van lancet- 



!) purpurea = purper. 



