FAMILIE 94. 



SCROIMIULARIACEAE. - 



173 



Bloem van Melampyrum pratense. 

 Fig. 209. 



1 Bloem van ter zijde gezien, 2 bloem van boven gezien, 3 het 

 door de helmknopjes gevormde kluwen , van achteren gezien . 

 4 hetzelfde, nadat het zich geopend heeft, van voren gezien, 

 .5 ligging van den stempel ten opzichte van het kluwen der helm- 

 knopjes. 



a zijdelingsche plooi in het voorste deel der bloemkroon , 

 b honigmerk, c stempel, d haarbekleeding van de helmknopjes, 

 ƒ doornachtige aanhangsels der helmknopjes. 



bovenlip. De helmknopjes kleven iets samen. De vrucht is rechtopstaand, 

 lancetvormig, 4-zadig, langer dan de kelk. 0. 1,5-3 dM. Juni— Augustus, 

 soms nog later. 



, Biologische bijzonderheden. Op de schutbladen bevinden zich bij deze 

 plant honigafscheidende haren, die als extraflorale nectariën dienst doen 

 (zie bij M. arvense). 



De horizontaal staande bloemen (fig. 209) hebben een kroonbuis van 

 14-15 mM lengte, waarvan de onderste 2-3 mM met honig gevuld zijn. De 

 honig wordt door een 

 ring van haren , die er 

 voor staat, tegen regen 

 beschut , die misschien op 

 de uitstekende onderlip 

 valt en van daar naar bin- 

 nen zou kunnen loopen. 



Het voorste deel der 

 bloemkroon, 4-5 mM lang, 

 is sterk verwijd, zoodat 

 de hommelkop er in kan. 

 Het onderste deel der 

 zijwanden is in deze ver- 

 wijding door een naar 

 binnen staande plooi (fig. 

 209a) zoo tegen de onderlip gedrukt, dat de ingang der bloem nauwelijks 

 3 mM breed is. Aan dien ingang vormen 2 donkergele verhevenheden der 

 onderlip een honigmerk (fig. 2096) en bovendien is daar achter de bovenlip 

 een insnoering, zoodat de hoogte der opening 1-2 mM is. Een hommel- 

 kop drukt echter die plooien der zijwanden uit elkaar en kan nu naar 

 binnen. De slurf moet 10-11 mM lang zijn, dus alle hommels, beh. Bombus 

 terrester en kleine arbeiders van andere soorten (die vaak van buiten 

 inbreken), kunnen den honig bereiken. De meeldraden zijn met het nauwe 

 deel der kroonbuis vergroeid, de helmdraden zijn eerst vrij van de bloem- 

 kroon in het verwijde deel en treden als breede, stijve, aan de binnenzijde 

 met stijve puntjes bezette staven schuin opstijgend in het kapje der boven- 

 lip. Die helmknopjes liggen tegen elkaar en vormen samen een kluwen 

 (fig. 209, 3). De helmhokjes hebben naar beneden gerichte doorntjes 

 (fig. 209/) en wanneer deze uit elkaar gebogen worden, gaat het kluwen 

 uiteen. De knopjes staan namelijk stijf op de draden en zijn met de achter- 

 en bovenranden dicht met elkaar verbonden , terwijl de met haren omgeven 

 onder- en voorranden (fig. 209d) bij een geringen zijwaartschen stoot uit 

 elkaar gaan, waardoor het poedervormige stuifmeel er uit valt. Het geheel 

 gelijkt op een suikertang, de helmdraden van 2 meeldraden zijn met de 

 beenen van de tang, de 2 helmknopjes met de knijpers te vergelijken, leder 

 dezer helmknopjes is naar binnen geopend en vormt een soort schaal en 

 deze ligt tegen de schaal van het andere helmknopje, beide met de holle 

 zijden naar elkaar. Zij vormen dus samen een met stuifmeel gevulden 

 hollen kogel. Zoo is het met ieder paar helmknopjes, die op dezelfde 

 hoogte liggen , ook zijn ze nog door viltachtig dooreengeweven haren onder- 

 ling verbonden. 



Het uiteendringen van die schalen wordt door de slurven der hommels 



