174 — SCROPHULARIACEAE. — FAMILIE 94_ 



bewerkt. Zij dringen öf onmiddellijk tusschen de schalen of zij stooten 

 tegen de doorntjes. In beide gevallen valt er stuifmeel op die slurf. De 

 hommels zouden ook hun slurven wel verder naar beneden tusschen de 

 helmdraden door kunnen bewegen, zonder de helmknopjes aan te raken r 

 maar dit doen zij niet, want dan komen de teere gevoelige toppen der 

 slurven met de stekelbekleeding der helmdraden in aanraking en dit doet 

 hun pijn. Vliegen zij nu uit een bloem, waaruit zij stuifmeel mee hebben 

 genomen naar een andere, dan raken zij daar eerst den stempel, die tusschen 

 de haren der bovenlip naar beneden hangt aan en is dus kruisbestuiving 

 verzekerd. 



De bloemen zijn ook nog proterogynisch. 



Heeft er geen insectenbezoek plaats, dan worden de schalen niet uit 

 elkaar gedrongen en blijft dus het stuifmeel er in. Tegen het laatst van 

 den bloeitijd verslappen echter de helmdraden, evenals het deel der bloem- 

 kroon, waarop zij zijn ingeplant. Daardoor wijken de helmknopjes toch 

 wat uiteen en valt er stuifmeel uit. Intusschen heeft zich de stijltop voort- 

 durend verder naar beneden en ten slotte naar 

 binnen gekromd (fig. 210, het hier afgebeelde 

 van Euphrasia minima heeft ook bij Melam- 

 pyrum plaats), zoodat nu de kleverige stempel 

 vlak onder het voorste paar helmknopjes ligt,. 



Bloem van Euphrasia minima en duS Spontane Zelfbestuiving kan plaats 



Fig. 210. grijpen. 



/ bloem in het laatst van den bloei- De rijpe vruchten worden door mieren be- 

 b!oé>t«d b,oem in het begin va " de " zocht, die er de rijpe zaden uithalen. Zij 



vvorden daartoe waarschijnlijk verlokt door de 

 groote overeenkomst, zoowel in grootte, als in vorm, kleur en gewicht 

 dier zaden met mierenpoppen. Zij brengen ze naar hunne nesten. De 

 zaadhuid, die als een wit schilletje om het zaad zit, doet dit op een 

 mierencocon gelijken. Aan dien cocon zit een zak voor de uitwerpselen, 

 een dergelijk donker zakvormig deel bevindt zich ook aan het zaad en dit 

 bevat een eigenaardige vloeistof, die waarschijnlijk door haren geur de 

 mieren lokt. Zijn de zaden in het mierennest gekomen, dan is dit zak- 

 vormig deel er niet meer aan, waarschijnlijk hebben de mieren het er 

 afgevreten. Zij laten overigens de zaden zelf, die trouwens vergiftig zijn r 

 met rust en deze kunnen te gelegener tijd ontkiemen. 



Voorkomen in Europa en in Nederland. De plant komt in bijna geheel 

 Europa in bosschen en op beschaduwde plaatsen op zandgrond voor en is. 

 bij ons algemeen. 



Volksnamen. De naam hengel wordt veel gebruikt. In de Graafschap 

 Zutphen spreekt men van boschhorde, in Noord-Overijsel en in Utrecht 

 van gele paardsbloemen. 



13. Pcdicularis ') Tril. Kartelblad. 



Kelk buikig buis- of klokvormig, van voren en vaak ook van achteren 

 min of meer gespleten, ongelijk 2-5-tandig, de achterste tand kleiner, dik- 

 wijls ontbrekend , de tanden nog weer ingesneden gekroesd. Bloemkroon 



') van het Latijnsche pediculus: luis, waarschijnlijk omdat de gedroogde planten in hef 

 hooi aanwezig, aan het vee luizen zouden geven. 



