180 



- SCROPHULARIACEAE. 



FAMILIE 94. 



eironden, witachtigen tand, die geleidelijk in den rand der kroonlip over- 

 gaat, de onderlip is 3-lobbig. De helmknopjes zijn behaard. De stijlpunt 

 met den stempel steekt soms uit de bovenlip. De vrucht is sterk samen- 

 gedrukt . bijna cirkelrond, uitgerand en stekelpuntig, kaal, veelzadig. De 

 zaden zijn rond , samengedrukt en hebben een breeden vleugelrand. ©. 

 1,5-3 dM. Mei— Juli. 



Het herfstras (3. stenophy'llus ') Schur. komt misschien bij ons voor. Hier 

 is de stengel steeds vertakt met boogvormig opstijgende takken. Tusschen 

 de bovenste vertakking en de bloeiwijze zitten 3 of meer paren bladen. 

 De stengelleden zijn korter dan de bladen. Bloeitijd: Augustus, September. 



Biologische bijzonderheden. De inrichting der bloem is hier als bij A. 

 major, maar zij is meer geschikt voor zelfbestuiving, in verband met het 

 kleiner en minder opvallend zijn der bloemen. De kroonbuis is slechts 

 7-8 mM lang, zoodat ook hommels met kortere slurven den honig kunnen 

 bereiken (de honigbij met een slurf van 5 a 6 mM niet). Blijft insecten- 

 bezoek uit, dan opent zich de ingang der bloem later verder, doordien 

 de randen der bovenlip wat wijder uiteen gaan staan en de onderlip zich 

 wat verder naar beneden buigt. De stijl buigt zich nu ook verder naar 

 beneden, zoodat de stempel onder of zelfs tusschen de helmknopjes komt 

 te liggen en zoo zelfbestuiving mogelijk is. 



Voorkomen in Europa en in Nederland. In wei- en hooiland, langs 

 wegen en dijken komt de plant in geheel Europa voor en is bij ons algemeen. 



Volksnamen. Bijzondere namen voor deze soort worden nog opgegeven 

 voor de Noord-Veluwe n.1. klapperhooi, voor Walcheren kanarievogeltjes, 

 voor Zuid-Beveland klappers, voor beide eilanden kousen en schoentjes. 



A. major-) Rchb. (Rhinanthus major Ehrh., R. Crista Galli ; ) L.). Groote 



ratelaar (fig. 215). 

 Deze plant is behaard of ook wel bijna onbehaard. Uit den penwortel 



komt een rechtopstaande, vierkante, met zwart- 

 bruine streepjes voorziene stengel. De bladen 

 zijn langwerpig of langwerpig-lancetvormig, aan 

 den top iets versmald , gekarteld-getand, zij heb- 

 ben een breeden voet. 



De bloemen vormen eindelingsche aren. De 

 schutbladen zijn onbehaard, bleekgroen, lang 

 toegespitst, breed driehoekig, ingesneden getand 

 met ongelijke tanden, de tanden zijn langer en 

 'ƒ dieper (5-7 mM), spits. De kelk is geelachtig 

 wit. kaal of aan den voet kort behaard. De 

 bloemkroon is lichtgeel, \ l j 2 a 2 maal zoo lang 

 als de kelk (15-25 mM lang), haar buis is ge- 

 kromd, meest evenlang als de kelk, de lippen 

 staan recht naar voren, de tanden der bovenlip 



zijn langvverpig-eirond, paars tot bleek lila, zij gaan plotseling in den rand 



der kroonbuis over. De stijl is lang en steekt meest buiten de kroonlip uit. 



De vleugel van het zaad is meest breeder dan het middenveld. • . 3-4,5 



dM. Mei— Juli. 



^5 



Alectorolophus major 

 Fig. 215. 



') stenophyllus = dunbladiii. 



-) major = groot. 



'•) Crista Galli = hanekam. 



