FAMILIE 94. 



— SCROPHULARIACEAË. — 



181 



Het herfstras serótinus ') Schönh. is eenige malen bij ons gevonden. 

 Hierbij is de stengel steeds vertakt met boogvormig opstijgende takken. 

 Tusschen de bovenste stengelvertakking en de bloeiwijze staan 3 of meer 

 paren bladen. De bladen zijn lijnvormig, de bloemen en vruchten kleiner 

 dan bij den zomervorm. Bloeitijd: Augustus, September. 



De variëteit p. hirsutus -') All. (R. Alectorolophus Poll., R Crista Galli 

 5. pubescens Fl. B. S.) (fig. 216) heeft den stengel naar boven toe, evenals 

 de schutbladen en kelken min of meer dicht 

 behaard. De stengel is zelden zwart gestreept, 

 al of niet vertakt. De bladen zijn langwerpig- 

 lancetvormig, op de middennerf zwak behaard. 

 De bovenste schutbladen zijn bleek, driehoekig- 

 ruitvormig, loopen niet in een spits uit en hebben 

 tot aan den top toe bijna even groote , drie- 

 hoekige tanden. De kelk is lang en wit behaard. 

 De bloemkroon is lichtgeel, 15-25 mM lang, 

 met iets gebogen buis, de tanden der bovenlip 

 zijn bijna kegelvormig, lichtviolet. De zaden 

 zijn smal gevleugeld. G. 3-5 dM. Juni. Juli. 



Biologische bijzonderheden. De bleeke schut- 

 bladen doen de bloeiwijze wat meer opvallen. 

 De kroonbuis heeft een lengte van 9 a 10 mM, 

 zoodat hommels met vrij lange en met lange 

 bereiken, insecten met kortere slurven breken van buiten wel in. 



De helmknopjes (fig. 217, / en 218, /) zitten onder 

 de bovenlip en zijn door haren met elkaar tot een 

 geheel verbonden. De helmdraden zijn stijf , de voorste 

 staan beneden dichter bij elkaar en zijn aan de bin- 

 nenzijde met stijve . spitse doorntjes bezet, die hooger- 

 op ontbreken en daar staan ze ook zoover uiteen , 

 dat een hommelslurf er tusschendoor kan. Dringt 

 deze verder, dan worden de helmdraden uit elkaar 

 gedrongen en daardoor komen de helmhokjes, die 

 met de opengesprongen vlakten als open schalen tegen 

 elkaar liggen, ook iets uiteen (fig. 218, 3) zoodat 



de insectenslurf. 



Alectorolophus major 

 rsutus 

 Fig. 216. 



slurven den honig kunnen 



het stuifmeel er 



Alectorolophus major 

 Fig. 217. 

 ƒ meeldraden van voren 

 gezien, 2 een meeldraad 

 aan de binnenzijde 



De haarbekleeding van de randen der 

 onderste helmknopjes verhindert . als bij 

 Pedicularis silvatica , het zijwaarts uit- 

 strooien van dat stuifmeel. 



De stempel steekt even onder de boven- 

 lip uit en wordt het eerst door de hom- 

 mels aangeraakt, zoodat kruisbestuiving 

 verzekerd is. Spontane zelfbestuivingis 

 hier vrijwel onmogelijk. 



De var. (3. hirsutus is ook voor be- 

 stuiving door vlinders ingericht , doordat 

 hierbij in de bloem onmiddellijk onder 

 den stempel een opening is, waardoor vlinders hun slurf kunnen steken, 



Bloem van Alectorolophus 

 Fig. 218. 

 / overlangsche doorsnede der bloem , 2 

 een meeldraad, 3 de 4 meeldraden van 

 voren gezien, de helmknopjes zijn aan den 

 top verbonden , beneden vrij van elkaar en 

 laten stuifmeel vallen. 



') serótinus = Iaat. 



-) hirsutus = ruwharig. 



