182 — SCROPHULARIACEAE. — FAMILIE 94. 



terwijl daaronder zich de opening bevindt, waardoor hommels honig halen 

 (fig. 219). Die vlinders bewerken natuurlijk ook kruisbestuiving. 



Blijft hier insectenbezoek uit, dan verlengt zich, vol- 

 gens Kerner, de bloemkroonbuis. Daardoor komen ook 

 de helmknopjes naar voren en glijdt de stempel langs 

 deze, doch raakt meestal het stuifmeel aan, dat aan de 

 haren dier helmknopjes en aan de naar binnen gebogen 

 plooien der bloemkroon is blijven hangen, zoodat dan 

 zelfbestuiving kan plaats hebben. 



Voorkomen in Europa en in Nederland. De soort 

 komt op dezelfde plaatsen als A. minor in geheel Europa 

 voor en is bij ons algemeen. Het herfstras is bij ons 

 Aiectoroiophus major eenige malen gevonden. De var. (3. is bij ons zeldzaam. 

 //. hirsutus Volksnaam. Behalve de bij het geslacht genoemde 



Ad hommeideur, via vün- volksnamen zij hier nog gevoegd heremoes, als in Zuid- 

 derdeur, st stempel. Holland in gebruik. 



In den Prodromus Florae Batavae wordt ook genoemd Alectoroloplws fallax 1 ) W.etGrab. 

 Deze wordt meest als een bastaard van A. minor en A. major beschouwd. Zij gelijkt het 

 meest op A. minor , doch heeft een stengel met streepjes en de tanden der bovenlip zijn 

 vuilblauw. In een studie over de Rhinanthussoorten in het Nederlandsch Kruidkundig 

 Archief van 1905, pag. 17 en vlg. meent D. Lako A. fallax als een variëteit van A. minor 

 te moeten beschouwen. 



Zij is gevonden bij Oudemirdum, Zwolle, Deventer, Leiden, Sas van Gent, op Texel 

 en Zuid-Beveland en in het Oosterhoutsche bosch bij Nijmegen. 



1 5. Kuphrasia -) Tm. Oogen troost. 



Kelk buis- of klokvormig, 4-spIetig, zelden met een beginsel van een 

 vijfde (achterste) slip. Bloemkroon 2-lippig , met een duidelijke buis, 

 grijnzend. Bovenlip min of meer helmvormig, 2-lobbig. Onderlip 3-spletig 

 of -tandig. Meeldraden 4, tweemachtig, opstijgend met behaarde, twee- 

 hokkige helmknopjes. Helmhokjes aan den voet meest van een stekel 

 voorzien. Stijl draadvormig met knopvormigen stempel. Vrucht een samen- 

 gedrukte, stompe of uitgerande doosvrucht met 2 veelzadige hokjes, die 

 met 2 kleppen door middendeeling der hokjes openspringt. Zaden talrijk, 

 klein, hangend, etrond-spilvormig, overlangs gestreept. 



Bloemen wit, roodachtig, violet of geel, bijna zittend, in eindelingsche 

 aarvormige trossen , met bladachtige schutbladen , die verspreid of bijna 

 tegenover elkaar staan. Bladen tegenoverstaand of de bovenste verspreid, 

 zittend, eirond of lijnvormig, verwijderd gezaagd, getand of gaafrandig. 

 Stengel bijna steeds rechtopstaand. Eenjarige halfparasieten. 



De planten worden bij het drogen zwart. 



Biologische bijzonderheden. De inrichting der planten in verband met de 

 halfparasitische levenswijze, zie bij Melampyrum. 



De honig wordt in de bloemen weder aan den voet van het vruchtbe- 

 ginsel afgescheiden en in den voet der kroonbuis bewaard. De helmknopjes 

 zijn in de zijwaarts gerichte bloemen tegen regen beschut, doordat zij onder 



J ) fallax = bedriegelijk. -) van het Grieksche euphrasia: opgewektheid, omdat 



volgens de Ouden de werking opwekkend was. De naam oogentroost wijst op het gebruik, 

 dat vroeger van E. officinalis gemaakt werd, om oogziekten te genezen. 



