184 



— SCROPHULARIACEAE. 



FAMILIE 94. 



Euphrasia Odontites 

 Fig. 220. 

 a bloem, opengesneden, b meeldraad , 

 c stamper, d vrucht. 



,pe bloemen staan in lange, dichte, eenzijdige, overhangende trossen. De 



schutbladen zijn langwerpig-lancetvormig, 

 verwijderd getand, langer dan de bloemen. 

 De kelk heeft 3-hoekige, spitse tanden. De 

 bloemkroon is donzig behaard, vuilrose, 

 aan de keel donkerder, zelden wit. Zij 

 heeft een rechtopstaande , afgeknotte boven- 

 lip, terwijl de slippen der onderlip afgerond 

 zijn, de middelste is eirond-langwerpig, de 

 zijslippen zijn lijnvormig-langwerpig. De 

 meeldraden zijn iets langer dan de boven- 

 lip, de helmknopjes zijn aan den top door 

 haren verbonden. De doosvrucht is even 

 lang als de kelk, niet uitgerand. 3. 2,5-5 

 dM. Juni— Augustus. 



Het herfstras /3. serótina ') Ik. (fig. 221) 

 heeft aan den voet versmalde bladen en 

 schutbladen korter dan de bloemen. Het 

 bloeit van Augustus tot October. 



Nog wordt onderscheiden een forma 

 paludósa -) Cop. , die zeer forsch is en 6-9 

 dM hoog wordt. 



Biologische bijzonderheden. De purper- 

 roode vlekken aan den voet der onderlip 

 vormen een honigmerk. 

 De buis der bloemkroon is 4-5 mM lang (fig. 222). Aan den ingang dier 



buis staan de elkaar 

 bijna aanrakende, aan 

 de binnenzijde met 

 spitse uitsteeksels be- 

 zette helmknopjes. De 

 stijl steekt, althans bij 

 de planten, die op 



zonnige plaatsen staan, dus daar, waar rijkelijk 

 insectenbezoek is te verwachten, ver uit de 

 bloem , zoodat een bij deze eerst aanraakt en 

 zoo kruisbestuiving bewerkt. 



De slurf gaat daarna dicht onder de helm- 

 knopjes naar binnen en stoot zeker tegen de 

 schuin naar beneden gerichte punten der helm- 

 hokjes. Daar deze nu achter door haren ver- 

 wat poedervormig stuifmeel op de slurf. Naar 

 ter zijde kan het niet vallen door de haren aan de randen der helmknopjes. 

 Bij planten, die op zulke plaatsen groeien, verlengt zich in het verder 

 verloop van den bloeitijd de bloemkroon, maar daar ook de stijl evenveel 

 groeit, blijft zijn stand ten opzichte van de helmknopjes dezelfde, zoodat 

 spontane zelfbestuiving onmogelijk is. 



Op meer beschaduwde plaatsen of op plaatsen, waar weinig insecten 

 vliegen , is waargenomen , dat de stijl later minder aangroeit dan de bloem- 



Bloem van 



Euphrasia Odontites. 



Fi'ct. 222. 



Euphrasia Odontites 



/>. serótina 



Fig. 221. 



bonden zijn, valt uit 



alle 



!) serótina = laat. 



-) paludósa = moeras. 



