VAMILIi. 94. 



SCROPHULARIACEAE. 



187 



Euphrasia nemorosa 

 Fig. 227. 



/ bloem van voren gezien, 2 bloem 

 van E. Rostkoviana in het begin van 

 den bloei. 



a stempel, b bovenste helft van het 

 bovenste helmknopje, c onderste helft 

 van het bovenste vereenigd met de 

 bovenste helft van het onderste helm- 

 knopje, d onderste helft van het onder- 

 ste helmknopje, e stijl. 



meestal violette strepen . die naar den geel gevlekten voet der lip samenloopen 



De kleine bloemen dezer soort (tig. 227) 

 zijn echter in tegenstelling met de grootere 

 van E. Rostkoviana meer voor spontane zelf- 

 bestuiving ingericht. De stempel ligt direkt 

 onder de helmknopjes, wier hokjes ook niet 

 zoo sterk als holle schalen tegen elkaar 

 sluiten als bij E. Rostkoviana. zoodat er 

 dadelijk zelfbestuiving kan plaats hebben. 



Voorkomen in Europa en in Nederland. 

 De plant komt in geheel Europa in de duinen, 

 op heidegrond, op zonnige plaatsen en in 

 bosschen voor. Bij ons is zij meest op zand- 

 grond en in de duinen, weinig op veengrond 

 aangetroffen. 



De ondersoort A is zeldzaam, BI vrij zeld- 

 zaam , B II alleen bij Katwijk en Putten , B III 

 bij Apeldoorn, den Haag en op Terschelling, 

 C vrij zeldzaam, C II op Schiermonnikoog en 

 D zeldzaam gevonden. 



Aangezien de verschillende hier genoemde vormen van E. nemorosa met 

 E. Rostkoviana vroeger in ons land steeds verzameld zijn als E. officinalis 

 en meestal de vormen niet voldoende zijn onderscheiden, is het zeer wel 

 mogelijk, dat een nader onderzoek omtrent de verspreiding andere uit- 

 komsten zal geven, als boven vermeld is. 



E. Rostkoviana 1 ) Hayne. Rostkow's oogentroost (fig. 228). 



Hierbij zijn de bloemen 8-T4 mM lang en verlengt zich de bloemkroonbuis aan het einde 

 van den bloeitijd en steekt dan duidelijk buiten den kelk uit. 

 De tobben der bovenlip zijn 2-tandig. De doosvrucht (fig. 

 228) is breed, uitgerand. 



Bij ons is alleen gevonden de ondersoort A.pratensis-) Fr. 

 Deze heeft een krachtigen, rechtopstaanden of opstijgenden . 

 vertakten stengel. De bladen zijn kort toegespitst, aan weers- 

 zijden 2-6-tandig , beneden geplooid-gestreept , evenals de 

 schutbladen en kelken wit kortborstelig en met langere klier- 

 haren bezet. De tanden van het blad zijn spits, doch niet 

 genaaid. 



De bloemtros is vrij ijl en lang. De kelk is 5-6 mM lang. 

 De bloemkroon is meest wit, de bovenlip lichtviolet, de 

 keel geelachtig. De lobben der lippen zijn uitgerand. De 

 doosvrucht is 5 mM lang, evenlang als of iets langer dan 

 de kelk, kort behaard. Lengte tot 5 dM. 



Biologische bijzonderheden. Ook hier komt op de bloem- 

 kroon een duidelijk honigmerk voor. De bloemen zijn grooter 

 dan bij E. nemorosa en dan ook meer bepaald voor kruis- 

 bestuiving ingericht. 



De onderste hokjes der bovenste helmknopjes zijn met de bovenste aan de onderste ver- 

 groeid en ook de beide bovenste zijn onderling vast verbonden (fig. 227). Het bovenste 

 hokje van ieder knopje heeft geen stekel, het onderste heeft daarentegen een spitse, stijve 

 doorn en wel zijn de 2 onderste doornen vrij wat langer dan de bovenste en steken in den 

 ingang der bloem naar beneden, zoodat bezoekende bijen er tegen stooten. 



De smalle en gladde helmdraden liggen tegen de zijwanden der bloemkroon, zoodat 



¥é«&s 



Euphrasia Rostkoviana 

 Fig. 228. 



i) naar F. W. Q. Rostkovius, een plantkundige te SteHin (1770—1848). 

 -) pratensis = weide. 



