192 



LABIATAE. 



FAMILIE 95. 



De Stachyssoorten worden meer door bijen en hommels , de Salvia-, 

 Galeobdolon-, Lamium-, Galeopsis-, Ballota-, Teucrium- en Ajugasoorten 

 bijna uitsluitend door deze bezocht, hoewel ook nog vliegensoorten met 

 zeer lange slurven en enkele vlinders komen. Scutellaria eindelijk bezit 

 een inrichting, waardoor zoowel hommels als vlinders daar op bezoek 

 kunnen komen. 



De inrichting der bloemen is meest uitstekend geschikt voor de bestuiving 

 door deze insecten. Dient de bovenlip vooral om het stuifmeel tegen regen 

 te beschutten en ook om de helmknopjes en de stempels op hunne plaats 

 ten opzichte van elkaar te houden, de onderlip biedt een geschikte zitplaats 

 voor de insecten, die komen aanvliegen. Zoo de bovenlip ontbreekt, wordt 

 hare verrichting overgenomen door boven de bloemen staande schutbladen. 

 De kroonbuis is vaak zoo gebogen , dat die buiging overeenkomt met die 

 van een hommelslurf. 



Bij vele Labiatae is zelfbestuiving, doordat de bloemen dichogamisch zijn, 

 onmogelijk, bij andere, die homogaam zijn, is zelfbestuiving, althans ge- 

 durende een deel van den bloeitijd, verhinderd door den stand der helm- 

 knopjes ten opzichte van de stempels. 



Merkwaardig is vooral bij Glechoma, doch ook bij Calamintha, Mar- 

 rubium, Mentha, Lycopus, Origanum, Brunella en Thymus het voorkomen 

 van planten met tweeslachtige, meest grootere bloemen naast dat van planten 

 met vrouwelijke, soms schijnbaar tweeslachtige, kleinere bloemen. 



Terwijl de bloemen der meeste Labiatae protrandrisch zijn, zijn deze soorten 

 met schijntweeslachtige bloemen proterogynisch. 



Bij vele lipbloemigen veroorzaken galwespen, tot het geslacht Aulax be- 

 hoorende, gallen aan het vruchtbeginsel, die den vorm van steenvruchten 

 nabootsen, vooral bij Salvia officinalis. Het insect legt eieren in een der 

 deelen van het vruchtbeginsel. Dit deel vergroot zich nu binnen een week 

 lot een gladden . geelachtig groenen kogel , die den bouw eener steenvrucht 



heeft, beh. dat nu zich binnen de 

 steenlaag geen zaadje bevindt, maar 

 de witte larve van den galvormer. 

 Deze gallen vallen af, overwinteren 

 en in het volgend jaar maakt het 

 volwassen insect een gaatje in den 

 wand en komt daardoor naar buiten. 

 De deelvruchten der Labiatae zijn 

 bolronde , eironde of elliptische 

 nootjes en zitten bij rijpheid in den 

 voet van den vruchtkelk. Deze is 

 klok- of buisvörmig met de opening 

 zijwaarts gericht (fig. 232) en wordt meest door een stevigen , meest boog- 

 vormig gebogen steel gedragen. Drukt men van boven met een staafje op 

 de stijve spitsen van den vruchtkelk , dan wordt de steel als een veer ge- 

 spannen, hij veert terug en de in de holte van den vruchtkelk verborgen 

 deelvruchtjes worden er uitgeslingerd. 



In de vrije natuur doen windstooten , regendroppels , voorbijloopende 

 dieren hetzelfde en in het laatste geval zullen de deelvruchtjes wel aan den 

 pels dier dieren- blijven hangen en zoo nog verder verspreid worden. 



Voorkomen der Labiatae. Als hygrophyten, die in moerassige weiden, 



Vruchten van Teucrium 

 slingerd worden. 



Fig. 232. 



die uit den kelk ge- 



