206 



LABIATAE. 



FAMILIE 95. 



geheel rijp zijn, is de kelk een droog zakachtig omhulsel geworden, dat bij 

 een uitwendig er tegen uitgeoefende drukking van den steel loslaat en als 

 verspreidingsmiddel voor de deelvruchtjes dient. 



Vaak komen aan de plant gallen , veroorzaakt door galmijten , voor. Zij 

 zien er als witte knoppen uit, doordat de, als schalen eener schelp er omheen 

 zittende, buitenste bladen dicht wit behaard zijn. Zij zijn ontstaan uit tal 

 van bladen, die aan een stengel zitten met zeer verkorte leden, evenals bij 

 de kool. Tusschen die opeengehoopte bladen zijn nissen, waarin de 

 mijten leven. 



Voorkomen in Europa en in Nederland. De soort komt in geheel Europa 

 op droge, zandige plaatsen, ook wel tusschen het gras aan dijken en wegen 

 voor. Bij ons zijn de beide vormen vrij algemeen. De var. van «. is bij 

 Rotterdam gevonden. 



Volksnamen. De naam tijm is het meest algemeen in gebruik. In Fries- 

 land, Noord-Overijsel, het Land van Nijmegen en Zuid-Holland heet zij wel 

 Onze Lieve Vrouwe bedstroo, in Zuid-Limburg krietje durch die natur, in 

 het Oostelijk deel van Noord-Brabant heitijm , op Walcheren citroenkruid 

 en in Zeeuwsch-Vlaanderen timetje. 



6. Saturéja 1 ) Tm. 



S. hortensis 1 '; L Boonenkruid (fig. 247). 



Deze sterk aromatische plant heeft een dunnen wortel en een rechtopstaanden, los ver- 

 takten, kort behaarden, grijs- of roodachtigen stengel. De bladen zijn klein, zacht, smal 



lancetvormig tot lijn-lancetvormig, gaafrandig, kortgesteeld , 

 iets spits, alle zonder stekelpunt, met klierpuntjes, gewimperd, 

 dof, korter dan de stengeneden. Zij hebben vaak korte takjes 

 in de oksels. 



De bloemen staan in 3-5-bloemige , gesteelde bijschermen, 



deze staan ver uiteen in de oksels van gewone bladen. Zij 



zijn naar eene zijde gekeerd als de plant b.v. tegen een wand 



groeit (zij staan dan naar de van den wand afgekeerde zijde), 



anders zijn zij naar alle zijden gekeerd. De bloemen zijn 



klein, rosé of wit. Zij hebben een klokvormigen kelk (fig. 247) 



meest met kale keel, van buiten behaard, 10-nervig, met 5 



lancetvormige, vrij gelijke tanden, die langer dan de buis 



zijn. De bloemkroon is 2-lippig, nauwelijks langer dan de 



kelktanden, aan de keel met purperkleurige puntjes, met een 



buis, die evenlang als of langer dan de kelkbuis is. De 



bovenlip (fig. 247) staat rechtop, is vlak, half cirkelvormig of 



bijna vierhoekig, zwak uitgerand, de onderlip is 3-lobbig met 



bijna even groote lobben. De meeldraden zijn 2-machtig, kort, steken niet uit de keel der 



bloemkroon , neigen iets samen en hebben uiteenwijkende helmhokjes. De vruchtjes zijn 



eirond, glad. O. 3-4,5 dM. Juli— Herfst. 



Vaak komen 2-slachtige en vrouwelijke bloemen op verschillende planten voor. 



Voorkomen in Europa en in Nederland. De plant is in Zuid-Europa op droge, zandige 

 plaatsen inheemsch, wordt bij ons als boonenkruid gekweekt en is enkele malen verwilderd 

 gevonden (Apeldoorn, Haarlem, Leiden). 



Volksnamen. De plant is het meest bekend onder den naam boonenkruid, in Friesland 

 heet zij hofkom , in West-Friesland saturije, in Zeeuwsch-Vlaanderen keule, keune en kunne. 



Saturéja hortensis 

 Fig. 247. 



') van het Grieksche saturion, waarmede gewassen werden aangeduid, die een prikke- 

 lende werking op de geslachtsklieren uitoefenden. -) hortensis = tuin. 



