210 



LABIATAE. 



FAMILIE 95. 



bijschermen in de oksels van iets kleinere bladen, waardoor een meestal dichte, verlengde, 



eindelingsche schijnaar ontstaat. De kelk is cylindrisch- 

 trechtervormig, onbehaard met een 4-5 mM lange, 10- 

 ribbige buis en 5 lancetvormige, 2-3 mM lange, kort 

 genaaide, naar boven gerichte tanden. De bloemkroon is 

 2-lippig, 4 mM langer dan de kelk, met een trechtervormige 

 buis. een korte, vlakke, opgerichte 2-lobbige bovenlip, 

 die korter is dan de 3-Iobbige onderlip, waarvan de mid- 

 denlob omgekeerd hartvormig en grooter is dan de zij- 

 lobben , die opgericht staan. De 4 meeldraden steken 

 buiten de bloemkroon uit, zij stijgen aan den voet gekromd 

 op en wijken verder plotseling uiteen, zij dragen lijnvor- 

 mige helmhokjes. De stempel is 2-takkig. De vruchtjes 

 zijn eirond-driehoekig, glad. 3-4.5 dM. \[. Juli— September. 



Voorkomen in Europa en in Nederland. De plant komt 

 in Zuid-Europa op dorre heuvels en rotsen voor en is bij 

 Hyssopus officinaiis °ns bij Utrecht, Harderwijk en tusschen Tiel en Kuilen- 



Fig. 252. burg gevonden. 



Volksnamen. In Utrecht, Zuid-Limburg en op Walcheren heet de plant hijssop, in 

 Zeeuwsch- Vlaanderen paddekruid. 



11. Salvia 1 ) L. Salie. 



Kelk buis- of klokvormig, 2-lippig, met naakte keel, een 3-tandige of 

 ongedeelde bovenlip en een 2-spletige onderlip. Bloemkroon 2-lippig met 

 gekromde, helmvormige, samengedrukte, gave of ingesneden bovenlip en 

 een 3-lobbige onderlip, waarvan de middenlob grooter, gaaf of ingesneden 

 is. Meeldraden 2 met korte helmdraden, waarop een lang, dwarsliggend 

 helmbindsel ligt met 2 ongelijke takken, de langste draagt een helmhokje, 

 de kortste eindigt in een schub of een spits. Vruchten eirond-driehoekig, glad- 

 Bloemen blauw, violet, geelachtig of wit, meest groot, vaak ook vrouwelijk, 

 in schijnkransen, die lange, eindelingsche trossen vormen. Stengelbladen 

 gesteeld, vaak groot, gekarteld, getand of vindeelig. Kruidachtige planten 

 of halve heesters, min of meer welriekend. 

 Biologische bijzonderheden. De bloemen vallen door hare kleur en door 



het dicht bijeenstaan op. Bij sommige soorten 

 zijn ook de schutbladen sterk gekleurd. 



De bloemen zijn protrandrisch en zij staan 

 zijwaarts. Onder het dakvormig deel der 

 bovenlip liggen de stempels eerst boven de 

 helmhokjes, doch later kromt zich de stijl 

 naar beneden , de stempels komen nu iets uit 

 de bloem steken, zoodat een insect, dat komt 

 aanvliegen er met zijne rugzijde langs moet 

 strijken en er stuifmeel uit jongere bloemen 

 aan afgeeft. 



De insecten , vooral bijen en hommels, zet- 

 ten zich op de onderlip en als zij de slurf 

 naar binnen steken om den honig te bereiken, 

 die aan den voet van het vruchtbeginsel zit, 



Salvia pratensis 

 Fig. 253. 



1 bloem van rechts gezien, 2 meel- 

 draden van rechts en voren gezien. 



a helmdraad, b bovenste arm van 

 het helmbindsel, c onderste arm van 

 het helmbindsel, d bovenste helm- 

 hokje, e onderst vervormd helmhokje, 

 ƒ vergroeiingsplaats van de beide 

 onderste helmhokjes, g stijl in het 

 eerste stadium, g' stijl in het tweede 



aafv^ £* '?" v^rSUn^omS vinden zij den weg daarheen door een soort 



helmhokje. 



valdeur versperd. 



Bij de meeste soorten toch, o. a. bij S. pratensis (fig. 253), bestaat iedere 



') van salvus: gezond, om de geneeskrachtige eigenschappen van S. officinalis. 



