FAMILIE 95. — LABIATAE. — 227 



tanden. Bloemkroon 2-lippig met uit den kelk stekende buis, zonder haar- 

 ring en met verwijde keel met 2 kegelvormige opzwellingen. Bovenlip 

 helmvormig, onderlip afstaand, driespletig met eironde zijslippen en grootere, 

 stompe of uitgerande middenstip. Meeldraden 4, dicht opeenstaand en even- 

 wijdig aan elkaar, de voorste langer. Helmknopjes 2 aan 2 dichter bij 

 elkaar met tegenoverstaande hokjes, die zich ieder met een afzonderlijke 

 spleet openen. Binnenste klep der helmhokjes gewimperd. Meeldraden na 

 het stuiven niet naar beneden gebogen. Yruchtjes omgekeerd eirond, onbe- 

 haard, aan den top afgerond. Bloemen purper, wit of geelachtig, zittend, 

 in dichte, afgescheiden, okselstandige en eindelingsche kransen. Bladen 

 gesteeld, min of meer getand of gekarteld. 

 Eenjarige, niet riekende, meest sterk pyramidaal vertakte planten. 



Biologische bijzonderheden. De bloemen der Galeopsissoorten zijn homo- 

 gaam of eenigszins protrandrisch. De 2 paar helmknopjes zitten onder de 

 bovenlip voor den 2-lobbigen stempel. De helmknopjes hebben den vorm 

 van busjes, die door een dwarswand in 2 hokjes gedeeld zijn, terwijl ieder 

 hokje met een dekseltje gesloten is. Gaat men met een naald naar binnen 

 en strijkt zoo langs de knopjes, dan worden de deksels opgetild, het stuif- 

 meel komt bloot en blijft aan de naald kleven. Hetzelfde geschiedt ook 

 door insecten, die in staat zijn de dekseltjes op te tillen. Kleinere insecten, 

 die toch het stuifmeel niet op de stempels in andere bloemen zouden over- 

 brengen, zijn ook niet in staat de dekseltjes op te tillen. Komen echter 

 b.v. bijen, dan halen deze stuifmeel weg en brengen dit in andere bloemen 

 op de stempels. Als zij op de onderlip gaan zitten, wijzen hun de 2 holle 

 tanden a. h. w. den weg naar den honig. 



Tegen het laatst van den bloeitijd gaat de onderste tak van den stijl 

 met de er aan zittende stempeloppervlakte zoover naar beneden en naar 

 achteren, dat hij in aanraking komt met de helmknopjes der langere meel- 

 draden , zoodat zoo zelfbestuiving bewerkt wordt. 



Haren in den kelk verhinderen eerst het uitvallen der vruchtjes, doch als 

 deze er later uit worden geslingerd, dienen ze om het uitschieten in een 

 bepaalde richting te doen plaats hebben. 



Aan de planten zitten vooral in dat deel, waar de bloemen zitten, naar 

 beneden gerichte stekels en borstels, die de bloemen beschutten tegen 

 opkruipende dieren. 



Tabel tot het deter mineeren der soorten van het geslacht Galeopsis. 



A. Stengel onder de knoopen niet of weinig verdikt. Stengel rugwaarts zacht behaard. 

 Bloemkroonbuis dun, meest veel langer dan de kelk. 



a. Bladen langwerpig tot lijn-lancetvormig, gezaagd of gaafrandig. Bijschermen 3-5- 

 bloemig. Bloemkroon vrij groot. Bovenlip iets getand . . G. Ladannm blz. 228. 



b. Bladen langwerpig-eirond tot langwerpig-lancetvormig. Bijschermen 5-15-bIoemig. 

 Bloemen vrij groot. Bovenlip ingesneden getand . . . . G. ochroleuca blz. 229. 



B. Stengel (in levenden toestand) onder de knoopen duidelijk verdikt. 



a. Stengel vooral onder de knoopen stijf behaard (overigens althans beneden) kaal. 

 aa. Bloemkroonbuis evenlang als of korter dan de kelk. Middenslip der onderlip 



bijna vierhoekig, vlak G. Tetrahit blz. 229. 



bb. Bloemkroonbuis dubbel zoolang als de kelk. Middenslip der onderlip als bij 

 G. Tetrahit G. speciosa blz. 231. 



b. Stengel rugwaarts zachtharig, onder de knoopen (en ook daar soms nauwelijks) 

 stijf behaard. Bloemkroonbuis aanzienlijk langer dan de kelk. 



G. pubescens blz. 231. 



15* 



