236 



LABIATAE. 



FAMILIE 95. 



Stachys arvensis 

 Fig. 287. 



aan den voet afgeknot of iets hartvormig, de bovenste zijn langwerpig, 



aan den voet versmald, zittend. 

 De bovenste bijschermen zijn meest 3-bloemig, de onderste 1-2-bloemig. 



De schijnkransen staan beneden vrij ver uiteen. 

 De kelk (fig. 287) is klein (5-6 mM), groen, 

 stijf behaard, regelmatig klokvormig, met bijna 

 gelijke, lancetvormige, kort toegespitste tanden, 

 die gewimperd zijn en evenlang als de buis. De 

 bloemkroon is bleekrose, de onderlip heeft 

 purperkleurige puntjes. Zij is 6-7 mM lang, 

 nauwelijks langer dan de kelk, met in den kelk 

 ingesloten buis. De lippen zijn kort, de boven- 

 lip is gaafrandig, rondachtig, de onderlip 3-lob- 

 big met een rondachtige middenlob, die weinig 

 grooter is dan de zijlobben. De vruchtaar is 

 behaard, doch niet zijdeachtig. De vruchtjes 

 zijn omgekeerd eirond-driekantig, zwart. 7-30 

 cM lang of hoog. 0. Juli— Herfst. 



Biologische bijzonderheden. Bij deze soort vallen de bloemen weinig op, 

 doch op de onderlip is een donker gepunt honigmerk. In de bloem wordt 

 echter weinig of geen honig afgescheiden. Bovendien staan de horizontale 

 bloemen zoo dicht in den kelk, dat alleen de ingang buiten de kelktanden 

 uitsteekt. Geen wonder dus dat het insectenbezoek gering is en daarmede 

 ook de kans op kruisbestuiving. De 2 mM lange, gewelfde en recht naar 

 voren gestrekte bovenlip bedekt eerst de helmknopjes en de stempels. De 

 3 mM lange onderlip bezit in het midden een groefvormige plooi. De kroon- 

 buis is 4 mM lang. Bij het begin van den bloeitijd zijn de helmknopjes 

 der beide binnenste meeldraden aan het boveneind naar elkaar gedraaid en 

 springen open aan de naar elkaar toegekeerde zijden. De beide buitenste 

 helmknopjes keeren de met stuifmeel bedekte zijde naar beneden. De stijl 

 ligt tegen den achterwand der bloemkroon, hij is zoo lang, dat destempel- 

 takken, die geheel ontwikkeld zijn, als de helmknopjes openspringen, dicht 

 achter de buitenste helmknopjes liggen of iets er onder. In beide gevallen 

 kan spontane zelfbestuiving plaats hebben. Later gaan de beide buitenste 

 meeldraden zoover naar buiten staan, dat de helmknopjes zijdelings tusschen 

 boven- en onderlip uitsteken. De binnenste meeldraden gaan maar weinig 

 naar buiten staan. Tegelijk zakt de stijl zoover naar beneden, dat de 

 stempeltakken nu juist aan den ingang der bloem staan, zoodat nu bij 

 insectenbezoek kruisbestuiving kan plaats hebben. 



Voorkomen in Europa en in Nederland. De plant komt in geheel 

 Europa in bouwland en moestuinen op zandigen grond voor en is bij ons 

 algemeen. 



S. annuus ') L. Zomerandoorn (fig. 288). 



Deze plant heeft een penwortel en een rechtopstaanden, tamelijk onvertakten tot sterk 

 vertakten, naar boven klierachtig dicht behaarden stengel. De bladen zijn gesteeld, alleen 

 de bovenste schutbladen der bloeiwijzen zijn zittend, de onderste bladen zijn langwerpig, 

 stomp, gekarteld, bijna kaal, de overige lancetvormig, spits, gezaagd, min of meer zacht 

 behaard, de bovenste zijn gaafrandig en meest langer dan de 2-4-bloemige , boven dichter 



') annuus = eenjarig. 



