FAMILIE 95. 



- LABIATAE. - 



237 



bijeenstaande bijschermen. De schutblaadjes zijn zeer klein. 

 buis-klokvormig, korter dan de bloemkroonbuis. De kelk- 

 tanden zijn gebogen, lancetvormig, met bijna tot aan den 

 top behaarde stekelptmt, half zoo lang als de buis. De 

 bloemkroon is lichtgeel , de onderlip is van bloedroode 

 puntjes voorzien. Zij is 2 maal zoo lang als de kelk, in 

 haar buis zit een dwarsloopende haarring. De bovenlip 

 is gaaf. 7-30 cM. O, zeldzamer ©O. Juni— Herfst. Op 

 kalkhoudende akkers in West-Duitschland vindt men vaak 

 sterk ineengedrongen exemplaren met kleine bladen. 



Voorkomen in Europa en in Nederland. De plant komt 

 in bouwlanden, vooral op kalk- en leemgrond voor. Bij 

 ons is zij bij Maastricht gevonden en dit is waarschijnlijk 

 een oorspronkelijke vindplaats. Op tal van andere plaatsen 

 is zij aangevoerd waargenomen, nl. bij Arnhem, Deventer, 

 Nijmegen, Zutphen , Rotterdam, Leiden, Charlois, Nieuw- 

 en Sint-Joosland , Middelburg, Prinsenhage, Venlo en 

 Ruurlo. 



De kelk (fig. 288) is behaard, 



Stachys annuus 

 Fiti- 288. 



S. rectus ')L. Bergandoorn (fig. 289). 



Deze plant is welriekend. Uit den wortelstok komen meest verscheiden rechtopstaande 

 of opstijgende, vaak vertakte stengels, die aangedrukt-', doch beneden vaak afstaand behaard 

 zijn. De bladen zijn langwerpig tot lancetvormig, ver- 

 spreid behaald, spits (alleen de onderste stomp), gezaagd 

 (de bovenste gaafrandig), de onderste zijn zeer kort ge- 

 steeld, aan den voet versmald, de overige zijn zittend, 

 vaak met afgeronden voet. 



De bijschermen zijn 3-5-bloemig en vormen aan het eind 

 van den stengel en der takken een min of meer afgebroken 

 aar. De schutbladen zijn genaaid, de bovenste vaak eirond- 

 lancetvormig, evenlang als of korter dan de bijschermen. 

 De bloemen zitten bijna en hebben zeer kleine schut- 

 blaadjes. De kelk (fig. 289) is ruw behaard , klokvormig 

 en heeft driehoekige kelktanden met een kale stekelpunt. 

 Zij zijn evenlang als de bloemkroonbuis, doch 3 maal zoo 

 kort als de kelkbuis. De bloemkroon is 2 maal zoo lang 

 als de kelk, haar buis is van een scheeven haarring voor- 

 zien. De bovenlip is sterk gewelfd en bijna gaaf, de 

 onderlip horizontaal of iets neergebogen, 3-lobbig, even 

 lang als of langer dan de buis. De zijslippen zijn kort, 

 stomp, zwak ingesneden, de middensüp is eerst smal , 

 dan verbreed, ingesneden, ver uitstekend. 3-6 dM. "4. (Mei) Juni— October. 



Voorkomen in Europa en in Nederland. De plant komt op kalkheuvels in Midden 

 Zuid-Europa voor en is bij ons alleen bij Eist aangevoerd waargenomen. 



Stachys rectus 

 Fig. 289. 



en 



19. Betónica ) Tra. 



B. officinalis a ) L. Bet on ie (fig. 290). 



Deze plant heeft een scheef liggenden wortelstok. De stengel is rechtop- 

 staand of opstijgend, meest niet vertakt, kort behaard. De wortelbladen 

 zijn tijdens den bloeitijd meest al verdord, de andere zijn langwerpig-eirond, 

 met hartvormigen voet, meest stomp, gekarteld, behaard of bijna kaal. Het 

 onderste paar is zeer lang-, de hoogere zijn kortgesteeld. Meestal staan 

 de bladen ver uiteen , zoodat de stengelleden zeer lang zijn. 



De bloemen zitten in schijnkransen, die een dichte of afgebroken aar 



') rectus = recht. -) Betónica = Vettonica, bij Plinius een naam voor een in het 



gebied der Vettones in de Spaansche provinciën Leon en Estramadura voorkomende genees- 

 krachtige plant. :! ) officinalis = geneeskrachtig. 



