238 



LABIATAE. — 



FAMILIE 95. 



Betonica offïcinalis 

 Fig. 290. 



vormen. Aan den voet van deze zit een paar kleine, bijna zittende, gewone 

 bladen. De schijnkransen zijn veelbloemig, soms zit er onder de bloei- 



wijze ook nog een paar. De bloemen zijn 

 zittend, vrij groot, welriekend. De kelk 

 (fig. 290) is buis-klokvormig, 5-10-nervig, 

 niet netaderig, ruw behaard, met drie- 

 hoekige , stekelpuntige , langgewimperde 

 tanden, die meest korter zijn dan de buis. 

 De bloemkroon is circa 15 mM lang, purper, 

 zelden wit. De bloemkroonbuis heeft geen 

 haarring, steekt buiten den keikuit, is ge- 

 bogen en heeft een weinig verwijde keel. 

 De bovenlip is langwerpig-eirond , gekar- 

 teld, ten slotte teruggebogen, de onderlip 

 is 3-spletig met stompe slippen, de zijlobben 

 zijn eirond, de middenlob is grooter, omge- 

 keerd eirond of omgekeerd hartvormig. De 

 meeldraden bereiken niet het midden der 

 bovenlip en zijn na het stuiven niet naar 

 beneden gebogen. De helmhokjes staan ver van elkaar, doch zijn niet 

 rechtlijnig uitgespreid. De vruchtjes zijn aan den top afgerond. 3-9 dM. 

 4- Juni — Augustus. 



Soms komt het voor, dat de bladen in plaats van tegenoverstaand afwis- 

 selend staan aan den dan steeds heen en weer gebogen stengel (aan den 

 wortelstok staan zij steeds zoo). Hetzelfde komt, echter zeer zeldzaam, bij 

 Salvia silvestris, Marrubium vulgare en Ajuga genevensis voor. 



Biologische bijzonderheden. De bloemen (fig. 291) zijn protrandrisch tot 



homogaam. De kroonbuis is 7 mM lang, zoo- 

 dat alle hommelsoorten den honig kunnen 

 bereiken. Spoedig, nadat de bloem zich ge- 

 opend heeft, springen de helmknopjes open, 

 terwijl de dan reeds gespleten stijltop tusschen 

 en achter de helmknopjes der beide kortere 

 meeldraden ligt. Nu strekt zich de stijl en 

 treedt tusschen de beide kortere meeldraden 

 te voorschijn, waarbij in den regel spontane 

 zelfbestuiving plaats grijpt. Ten slotte steekt 

 de stempel boven de helmknopjes uit, zoodat 

 een bezoekend insect daar eerst langs strijkt, 

 voor het de helmknopjes aanraakt en dus nu 

 kruisbestuiving bewerkt wordt. 



Voorkomen in Europa en in Nederland. De 



plant komt in geheel Europa in weiden, bosschen en struikgewas voor, 



doch is bij ons vrij zeldzaam. 



Betonica offïcinalis 

 Fig. 291. 



1 Voorste deel der bloem, 

 begin van den bloeitijd, 2 voorste 

 deel der bloem, in een verder deel 

 van den bloeitijd. 



in het 



20. Sideritis 1 ) Tra. 



S. montana-) L. IJzerkruid (fig. 292). 



Deze soort is groen, zacht behaard met dicht opeenstaande wolharen. Zij heeft een dunnen 



') van het Grieksche sidèros: ijzer, omdat de kelktanden den vorm van een speerpunt 

 hebben. -) montana = berg. 



