242 



LABIATAE. — 



FAMILIE 95. 



van stuifmeel. Zij worden nu door bezoekers het eerst aangeraakt en deze 

 bewerken dus kruisbestuiving. 



Wordt het stuifmeel niet door insecten weggehaald , dan blijft een groot 

 deel er van tusschen de haren aan den rand der bovenlip hangen en de 

 zich tusschen die haren neerbuigende onderste stempeltak wordt door dit 

 stuifmeel bedekt, zoodat nu spontane zelfbestuiving plaats heeft. 



Voorkomen in Europa en in Nederland. De plant komt op onbebouwde, 

 ruige plaatsen, in heggen en aan wegen, meest in de nabijheid van woningen 

 in geheel Europa voor en is bij ons op allerlei gronden vrij algemeen. 



Volksnamen. In Noord-Overijsel heet de plant stinkende andoorn , in 

 Utrecht en de Duinstreek heet zij stinkende ballote. 



23. Leonürus ') Trn. 



L. Cardiaca-) L. Hartgespan (fig. 297). 



Uit den wortelstok komen bij deze plant vele stengels, die krachtig, 

 rechtopstaand, meest vertakt en rugwaarts kort behaard zijn. De bladen 



zijn gesteeld, naar voren gekarteld-gezaagd, ver- 

 spreid kort behaard, van boven donker-, van 

 onderen lichtgroen, de onderste zijn rondachtig 

 met hartvormigen voet, handvormig 5-spletig, 

 de overige zijn in omtrek langwerpig-elliptisch 

 tot lancetvormig en zijn 3-spletig tot 3-lobbig 

 met wigvormigen voet. De onderste bladen ver- 

 welken spoedig. 



De bijschermen zijn tamelijk rijkbloemig, zit- 

 tend, korter dan de bladstelen, zij vormen vrij 

 ver uiteenstaande schijnkransen. De schutblaadjes 

 zijn lijnvormig en gewimperd. De bloemen zijn 

 vrij klein, rosé. De kelk is klokvormig, 5-nervig 

 met 5 bijna gelijke tanden , die nauwelijks korter 

 dan de buis zijn , de 2 onderste tanden zijn iets 

 langer en teruggeslagen. De kelk staat tijdens den vruchttijd open. De 

 bloemkroon is 2-lippig en steekt uit den kelk. Zij is van buiten dicht- 

 behaard, rosé. In de buis zit een scheeve haarring. De bovenlip is gaaf- 

 randig, vlak, soms gewelfd, kaal. De onderlip is afstaand, 3-spletig, met 

 ovale, stompe slippen, die zich alle ineenrollen, de middenslip is gaafrandig 

 en iets grooter dan de zijslippen. De 4 meeldraden steken ver uit de 

 bloemkroonbuis, staan dicht bijeen, zijn opstijgend, de voorste zijn langer. 

 De helmknopjes staan 2 aan 2 dicht bijeen met tegenoverstaande hokjes, 

 die zich met een gemeenschappelijke spleet openen. De vruchtjes (fig. 297) 

 zijn aan den top ruw behaard, driehoekig, aan den top afgeknot met 

 scherpe kanten. 3-9 dM. l\. Juni— Augustus. 

 Vaak vindt men aan de plant een pelorische topbloem (zie Linaria vulgaris). 

 Bij de variëteit ,5. glaber'' 1 ) Abrom. et Scholz. is de stengel aan de kanten 

 en zijn de bladen van onderen iets behaard, doch is de plant overigens 

 kaal. De bloemkroon is daar van buiten dichtbehaard. 



Leonürus Cardiaca 

 Fin,. 297. 



!) van het Grieksche león: leeuw en oura: staart, hetgeen zou slaan op den vorm der 

 bloeiwijze. -) Cardiaca = nartpijnkruid. :1 ) glaber = onbehaard. 



