246 



LABIATAE. 



FAMILIE 95. 



Brunella vulgaris 

 Fig. 302. 



kort, meest boven den grond vertakt, daaruit komen bloeiende en niet 

 bloeiende, opstijgende, los bebladerde stengels. De bladen zijn gesteeld, 



2 cM breed , langwerpig-eirond tot langwerpig- 

 lancetvormig, vooral aan den voet getand of anders 

 gaafrandig. De schijnaar wordt meest door een 

 paar zittende gewone bladen gesteund. De schut- 

 bladen zijn rondachtig-niervormig, toegespitst, be- 

 haard, vaak gekleurd. De kelk (fig. 302) is duidelijk 

 2-lippig , een weinig stijf behaard , de bovenlip 

 heeft 3 weinig opvallende tanden, waarvan de 

 breede middelste bijna afgeknot, doch plotseling 

 toegespitst is, de onderlip is echter tot het midden 

 gespleten in 2 fijn behaarde slippen. De kelk is 

 tijdens den vruchttijd door de samengedrukte lippen 

 gesloten. De bloemkroon is lila, violet of rood- 

 achtig, zelden wit, 10-14 mM lang, hoogstens 

 dubbel zoolang als de kelk, de kroonbuis verwijdt 

 zich geleidelijk en draagt van binnen een haarring, de onderlip is stomp 

 3-lobbig. De tand der langere helmdraden is priemvormig, recht. De 

 vruchtjes zijn langwerpig-elliptisch, zwak driezijdig. 7-45 cM. IL. Mei— Herfst. 

 De variëteit /S. pinnatifida ] ) Pers. (B. laciniata L.) heeft vinspletige bladen. 



Biologische bijzonderheden. De kroonbuis is hier meest 7-8 mM lang. 

 De helmknopjes (fig. 303) staan in 2 rijen achter elkaar 

 onder de bovenlip. De langere helmdraden hebben onder 

 het helmknopje een spitsen, naar buiten gekeerden tand, 

 die met zijn vrije uiteinde tegen de gewelfde vlakte der 

 bovenlip ligt. Daardoor wordt aan de naar beneden 

 geopende helmknopjes dien stand ter zijde van de in 

 het middenvlak liggende stijltakken verzekerd, die het 

 meest gunstig is, om bezoekende insecten in de gelegen- 

 heid te stellen ze aan te raken. De kortere helmdraden 

 hebben ook ieder een tand voor hetzelfde doel, doch 

 deze is veel korter. De rug van den hommel raakt bij 

 het bezoeken der bloem eerst de stempelpapillen van 

 den ondersten stijltak, die het verst naar beneden uit- 

 steekt, aan en ontvangt daarna stuifmeel, zoodat in dit geval kruisbestuiving 

 verzekerd is. 



Bij vochtig weer maken de vruchtkelken bewegingen , die het uitstrooien 

 der deelvruchtjes vergemakkelijken , terwijl zij bij droog weer gesloten 

 blijven. Zij worden daardoor verspreid op een tijd , die het meest gunstig 

 voor ontkieming is. 



Voorkomen in Europa en in Nederland. De plant komt in wei- en 

 bouwland, aan wegen en dijken in geheel Europa voor en is bij ons alge- 

 meen. De var. is in 1836 bij Werkendam gevonden. 



Volksnamen. Behalve den naam brunel, die veel gebruikt wordt, hoort 

 men ook de namen kikkertsbloem, wilde balsem, tongerbloem en stinkende 

 balsem in Friesland , bijenkorfje in West-Friesland en hondsdraf op Walcheren. 



Brunella vulgaris 

 Fig. 303. 



1 tweeslachtige bloem , 

 van voren gezien, 2 boven- 

 ste deel van een langeren, 

 3 van een korteren meel- 

 draad. 



J ) pinnatifida = vinspletig. 



