270 



PLANTAGINACEAE. — 



FAMILIE 100. 



Verbena officinalis 

 Fig. 335. 



De bloemen zijn klein, zittend en vormen veelbloemige, zeer losse eind- 

 en okselstandige aren, die naar boven tot een groote, losse pluim zijn 

 vereenigd. D.e schutbladen zijn lancetvormig, toegespitst, korter dan de 

 kelk. Deze is buisvormig, behaard, bijna vierhoekig 

 en heeft 5 ongelijke, korte tanden (fig. 335). De 

 bloemkroon (fig. 335) is bleeklila, trompetvormig met 

 uitstekende, naar boven iets verwijde en gekromde 

 buis en een bijna vlakken zoom met 5 weinig onge- 

 lijke slippen (iets 2-lippig). De meeldraden zijn 4 in 

 getal, tweemachtig, op de bloemkroonbuis ingeplant 

 en er niet uitstekend, de 2 achterste zijn soms onvrucht- 

 baar. Het vruchtbeginsel is langwerpig, vierzijdigen 

 draagt een stijl, die evenlang is als de kroonbuis. 

 De vrucht (fig. 335) is langwerpig, in den kelk inge- 

 sloten en splitst zich in 4 deelvruchtjes (fig. 335). 

 3-9 dM. 4. Juni— Herfst. 



Biologische bijzonderheden. De plant heeft homogame bijenbloemen. 

 Door den onderlaag van het vruchtbeginsel wordt honig afgescheiden en 

 deze wordt in den voet der korte kroonbuis geborgen. Daar bevindt zich 

 een haarring, waardoor kleine insecten verhinderd worden, honig te rooven. 



Doordat het voorste deel der bloem horizontaal staat, is het stuifmeel en 

 de honig tegen regen beschut. 



Het zijn honigzoekende kleine bijensoorten, die op de onderste slip der 

 bloemkroon gaan zitten. Vier rijen schuin naar boven gerichte borstels 

 noodzaken ze om hun slurf in de tusschenruimten door te schuiven. Daarbij 

 strijkt die slurf eerst langs de met een haarkrans overdekte helmknopjes en 

 daarna langs den stempel. Bij dat strijken langs de helmknopjes blijft er 

 aan de slurf weinig stuifmeel zitten, daar de opengesprongen vlakten ervan 

 schuin naar beneden naar den voet der bloem zijn gekeerd. Integendeel 

 draait de indringende slurf de met stuifmeel bedekte zijden nog iets meer 

 naar achteren. Trekt het dier echter de slurf terug, dan worden de helm- 

 knopjes in tegengestelde richting gedraaid, doordat de kroonbuis zoo nauw 

 is en nu krijgt zij wel stuifmeel. 



Bij het bezoeken eener tweede bloem wordt het stuifmeel, dat aan den 

 top der slurf zit, daar aan den stempel afgegeven en daarna ontvangt deze 

 bij het terugtrekken opnieuw stuifmeel, zoodat op deze wijze als regel 

 kruisbestuiving zal plaats hebben. 



Volksnamen. In Utrecht, Zuid-Holland en op Overflakkee spreekt men 

 van ijzerhard, in Zuid-Holland ook van verbena, bij Aalsmeer van hard- 

 ijzer en in Limburg van ijzerkruid. 



Voorkomen in Europa en in Nederland. De plant komt langs dijken en 

 wegen en op onbebouwde plaatsen in geheel Europa voor en is bij ons 

 vrij algemeen. 



Fam 



ïlie 



100. Plantaginaceae Juss. 



Bloemen regelmatig, meest 2-slachtig. Kelk blijvend , onderstandig, 4- 

 slippig met 2 vaak grootere , naar voren gerichte slippen , soms 2-3-bladig. 

 Bloemkroon regelmatig, 3-tandig of 4-deelig, droogvliezig, in den knop- 



