FAMILIE 101. 



— CAMPANULACEAE. 



283 



Phyteuma spicatum 

 Fig. 350. 



rechtopgaande stengel komt, die niet vertakt, hoekig gegroefd, onbehaard 

 en alleen in het onderste . deel bebladerd is. De wortelbladen zijn lang- 

 gesteeld, rondachtig- tot langwerpig-eirond , steeds met een hartvormigen 

 voet, zwak generfd, van boven vaak naar den 

 voet toe of in het midden van een bloed- of 

 bruinroode vlek voorzien. Zij zijn , evenals de 

 meest spitse stengelbladen, bijna dubbel gekarteld- 

 gezaagd. De laatste zijn veel korter gesteeld, 

 lancetvormig, met kalen rand. 



De bloemen zijn klein, vuilwit, aan den top 

 groenachtig, zittend en vormen eindelingsche, 

 dichte, eerst langwerpige, later cylindrische aren 

 met lancet- tot borstelvormige omwindselbladen 

 aan den voet der aar, die veel korter dan deze 

 zijn. De kelk heeft een eironde buis en 5 lijn- 

 of lancetvormige, wijd uitstaande slippen, die 

 iets korter zijn dan de halfronde kroonbuis. De 

 bloemkroon is bijna tot aan den voet gedeeld in 5 lijnvormige slippen, die 

 eerst aan den top vergroeid zijn , doch later stervormig uitgespreid staan. 

 De meeldraden zijn onbehaard met aan den voet verbreede helmdraden en 

 vrije helmknopjes (fig. 350). De 2 of 3 stempels (fig. 350) zijn draadvormig, 

 naar buiten omgerold. De doosvrucht is bijna bolrond, 2-hokkig, ieder 

 hokje opent zich zijwaarts met een gat. 2J.- 3-9 dM. Mei, Juni. 



De variëteit /3. Rapiinculus ] ) Pers. (P. nigrum -) Schmidt) is in haar 

 geheel teerder, heeft oppervlakkig gekartelde bladen en een donkerblauwe 

 bloemkroon, terwijl de bloeiwijze meer eirond is. 



In streken, waar deze var. meer algemeen is, vindt men ook allerlei 

 overgangen tot den 

 grondvorm. 



Biologische bijzon- 

 derheden. De ver- 

 eeniging der bloe- 

 men tot groote bloei- 

 wijzen maakt hier het 

 geheel weer meer op- 

 vallend. Vooral bijen 

 en hommels komen 

 langs de bloeiwijzen 

 naar boven kruipen. 

 Daardoor zal allicht 

 bestuiving van de eene 

 bloem op de andere 

 in dezelfde bloeiwijze 

 plaats grijpen. 



De bloemen (fig. 

 351) zijn protrandrisch. 

 Eerst zijn de toppen der kroonslippen vergroeid en de daarbinnen zittende 

 helmknopjes zijn al opengesprongen, terwijl de stijl met zijn borstel boven- 

 aan er door groeit, daarbij stuifmeel medenemend. Eindelijk komt deze 



?'*s 



Bloem van Phyteuma 



Fig. 351. 



1 bloem in liet begin van den bloei, 2 bloem in een later deel van 



den bloeitijd, k kelk, ks kelkslippen, bl bloemkroon, blks bloem- 



kroonslippen, h helmdraden, hk helmknopjes, m stuifmeel, st stempel. 



!) Rapunculus = rapunzel. 



-) nigrum = zwart. 



