284 



— CAMPANULACEAE. 



FAMILIE 101. 



buiten de bloemkroon steken en het er aan zittende stuifmeel wordt grooten- 

 deels door insecten weggehaald. Nu scheiden zich de 2 of 3 stijltakken, 

 waardoor het stempelweefsel open komt te liggen en dit kan nu voorzien 

 worden van stuifmeel, dat insecten uit andere bloemen medebrengen. 



Als insectenbezoek uitblijft, heeft er nog zelfbestuiving plaats, doordat de 

 stijltakken zich ten slotte spiraalvormig (met 1-2 schroefwindingen) oprollen, 

 waarbij hunne toppen zich leggen tegen het stuifmeel , dat aan de buiten- 

 zijde van den stijl is blijven zitten. 



De bloem van Phyteuma komt, wat de inrichting met het oog op de 

 bestuiving betreft, in hoofdzaken overeen met die van Jasione, doch terwijl 

 het bij de laatste de vergroeide helmknoppen zijn, waardoor de stijl groeit, 

 zijn het bij Phyteuma de vergroeide kroonslippen , die in de plaats daarvan 

 komen. Bij Jasione komt de inrichting dus nog meer overeen met die bij 

 de Compositae. 



Voorkomen in Europa en in Nederland. De plant komt in bosschen en 

 op beschaduwde plaatsen , vooral in Midden-Europa voor. Bij ons is zij 

 zeldzaam en waarschijnlijk op de meeste plaatsen met graszaden aange- 

 voerd. Zij is daar echter ingeburgerd. Ook de var. is bij ons zeldzaam. 



3. Campauula 1 ) Trii. Klokje. 



Kelk 1-bladig met korte, eironde of omgekeerd kegelvormige buis en 5 

 lijn-, lancetvormige of ovale slippen. Bloemkroon klokvormig, open, met 

 5 breede, meest weinig diepe slippen. Meeldraden 5 met aan den voet ver- 

 breede en het vruchtbeginsel bedekkende helmdraden. Stempels 3-5, draad- 

 vormig , uiteenwijkend , naar buiten omgerold. Doosvrucht 3-5-hokkig , 

 tolvormig, ieder hokje zich zijwaarts met een gat openend. 



Bloemen vrij groot of groot, blauw of violet, bij het drogen lichter 

 wordend, zelden geelachtig of wit, zittend of gesteeld. Bladen gaafrandig 

 of getand. Overblijvende of tweejarige planten, zelden eenjarig. 



Biologische bijzonderheden. In de bloemen (fig. 352) wordt honig afge- 

 scheiden door een op het 



vruchtbeginsel zittende, den 

 voet van den stijl omgevende 

 schijf. Deze is echter door 

 de driehoekig verbreede 

 onderste deelen der helm- 

 draden bedekt en is boven- 

 dien nog door haren, die 

 over de 5, tusschen die. 



Campanula persicifolia , < .... , , , 



Fi 3 52 deelen overblijvende spleten 



1 overlangsche doorsnede door een bloem, die pas is open- Zitten, DeSCIlllt tegen Kleine 



ïWulli 2 overlan g?. cne doorsnede door de bioem, nadat de insecten, die in de bloemen 



stijltakken zoover zijn omgerold, dat het stempelweefsel met / 



het stuifmeel aan de buitenzijde van den stijl in aanraking komt. rondkruipeil en hOIlig ZOU- 



den willen rooven. 

 De 3 korte stijltakken liggen eerst tegen elkaar. De stijl is bezet met 

 lange haren en is in den knoptoestand dicht omgeven door de 5 hehnknopjes, 

 zoodat, als deze naar binnen openspringen en de stijl voortgroeit, deze 



') van het Latijnsche campanula: klokje, naar den vorm der bloemkroon. 



