292 



— CAMPANULACEAE. 



FAMILIE 101. 



Specularia Speculum 

 Fig. 362. 

 1 doorsnede door een open 

 bloem in het begin van den bloei, 

 2 hetzelfde, doch later, 3 gesloten 

 bloem, 4 doorsnede door een ge- 

 sloten bloem, die in den toestand 

 van 2 verkeert, 5 dwarsdoorsnede 

 door een gesloten bloem tegen het 

 einde van den bloeitijd. 



De doosvrucht (fig. 361) is 10-15 mM lang, aan den top samengetrokken 

 en bevat glanzende zaden. 1,5-2,5 dM. 0. Juni— Augustus. 



Biologische bijzonderheden. De bloemen (fig. 362) sluiten zich bij regen- 

 achtig weer en des avonds door diepe vouwen in de bloemkroon (zoo was 

 ook de ligging in den knoptoestand). 

 Zij zijn protrandrisch. De helmknopjes vormen in de pas geopende bloem 



een buis, openen zich naar binnen, zoodat het 

 stuifmeel komt op de teere haren, waarmee de 

 stijl, die in den koker staat, bekleed is. Nu 

 buigen zich de meeldraden wat naar buiten, de 

 helmknopjes schrompelen ineen en insecten, die 

 nu komen aanvliegen op den bepoederden stijl, 

 halen het stuifmeel weg. Des avonds sluit zich 

 de bloem, de binnenranden der vouwen komen 

 tegen den stijl en ontvangen wat stuifmeel. Als 

 op den volgenden morgen de bloem weer open- 

 gaat, is de stijltop in 3 takken gesplitst. De 

 stempelvlakten staan nu vrij en worden door 

 insecten, die uit jongere bloemen, met stuifmeel 

 beladen, komen, bestoven. Des avonds sluit 

 zich de bloem weer en nu komen de vouwen 

 tegen de gekromde stijltakken en heeft er zoo 

 zelfbestuiving plaats. Ook krullen zich de takken 

 ten slotte wel zoover om, dat zij den stijlborstel 

 aanraken, hetgeen ook zelfbestuiving ten gevolge heeft. 

 Men heeft bij deze soort ook kleistogame bloemen waargenomen. 

 Voorkomen in Europa en in Nederland. De soort komt in bouwland, 

 vooral tusschen het graan op kalkhoudenden grond in Midden- en Zuid- 

 Europa voor. Bij ons is zij vrij algemeen, vooral op klei en loss. 



S. hy'brida ') Alph. D.C. (Prismatocarpus hy'bridus 1 ) L'Her.). Kleine venusspiegel 

 (fig. 363). 



Bij deze plant zijn de stengels dun, rechtopstaand, al of niet vertakt en in het eerste 

 geval met schuin opstaande takken, vijfkantig, diep gegroefd 

 (waardoor de kanten, die bijna gevleugeld zijn, meer te voor- 

 schijn treden), scherp. De bladen zijn scherp gerand, gekar- 

 teld, met iets gegolfden rand, de onderste zijn spatelvormig- 

 omgekeerd eirond of langwerpig-spatelvormig, in een steel 

 versmald, de hoogere zijn langwerpig, zittend, kleiner dan bij 

 S. Speculum. 



De bloemen staan eind- en bladokselstandig, de zijdelingsche 

 zijn zeer kort gesteeld. De kelk is ruw met elliptisch-lancet- 

 vormige, spitse, naar den voet versmalde, rechtopstaande 

 slippen, die slechts ' ;i a ' , van de lengte van het vrucht- 

 beginsel hebben. De bloemkroon is veel kleiner dan bij 

 S. Speculum (6-15 mM breed), purperrood, weinig opvallend, 

 bijna gesloten, nauwelijks half zoo lang als de kelk, soms 

 ontbrekend. Het vruchtbeginsel is van boven ingesnoerd. De 

 doosvrucht (fig. 363) is 2-3 cM lang, ook naar den top samen- 

 getrokken. 10-25 cM. • . April— Juli. 



Voorkomen in Europa en in Nederland. De plant komt in Midden- doch vooral in Zuid- 

 Europa in bouwland, tusschen het koren, voor. Bij ons is zij bij Nijmegen, Leiden, 

 's Gravesande, Naaldwijk, Maastricht, Valkenburg, Gulpen, Groede , op Zuid-Beveland en 

 in Westelijk Zeeuwsch-Vlaanderen gevonden. 



Specularia hybrida 

 Fig. 363. 



!) hybrida = bastaard. 



