FAMILIE 104. 



— RUBIACEAE. — 



297 



;, 



De vruchten worden, evenals alle vleezige, door vogels verspreid (zie 

 Rosaceae), ook gebeurt het wel, dat de overrijpe bij de geringste drukking 

 openspringen en de kleverige 

 /aden dan blijven hangen 

 tusschen de haren van voor- 

 bijloopende dieren en zij zoo 

 verspreid worden. 



De plant klimt door middel 

 van onvertakte ranken (zie 

 Vicia). Merkwaardig is hier 

 vooral het spiraalvormig op- 

 rollen van dat deel van de 

 rank, tusschen de plaats waar 

 deze uit de plant komt en het 

 steunsel, met het doel de plant 

 meer naar het steunsel te trek- 

 ken , dus steviger en toch 

 elastisch te bevestigen. Dit 

 gebeurt 1 a 2 dagen, nadat de 

 punt van de rank een steun- 

 punt heeft gevonden. 



Natuurlijk kan dit spiraalvormig oprollen tusschen de 2 vaste punten niet 

 geschieden, tenzij er 2 tegengesteld gerichte spiraalwindingen ontstaan, 

 zelfs neemt men wel meer dan 2 keerpunten waar. Ook ranken, die geen 

 steunsel hebben gevonden, doen hetzelfde, doch dan is de spiraal slechts 

 in een richting gewonden, dus zonder keerpunt. 



Aangezien de ranken meest een steunsel pakken , dat wat hooger ligt dan 

 de inplanting der rank, wordt door die spiraalwinding de stengel ook wat 

 opgetrokken. 



Voorkomen in Europa en in Nederland. De plant komt in heggen en 

 tusschen kreupelhout in Midden- en Zuid-Europa voor. Bij ons is zij vrij 

 algemeen. Het meest komt zij in de duinstreek en in Zuid-Limburg voor, 

 doch ook op zand- en kleigrond zijn er eenige gevonden. Vroeger werd 

 zij als geneeskrachtige plant gekweekt (hierop wijzen ook enkele volksnamen) 

 en waarschijnlijk zijn vele onzer exemplaren overblijfsels van vroegere cultuur. 



Volksnamen. De namen heggerank en wilde wingerd zijn het meest in 

 gebruik. In de Graafschap Zutphen spreekt men van kinkrank, roswortet, 

 wrangwortel, vuurwortel (de laatste ook in Noord-Limburg), in Twente van 

 reerank, in Zuid-Limburg van duivelskers en guèlkeswortel , op Zuid-Beveland 

 van borstbes, in het Land van Hulst van vergifbezen. 



Bryonia dioica 

 Fig. 367. 

 2 helmknopjes der mannelijke bloem. De pijltjes 

 wijzen de ztjdelingsche toegangen aan, 3 dezelfde, ver- 

 groot, in overlangsche doorsnede, 4 dezelfde nog wat 

 meer vergroot, van boven gezien. 



m helmdraden, s stuifmeel, k kleurlooze bolletjes, 

 h honigklier. 



Familie 104. Rubiaceae D. C. 



Houtige of kruidachtige gewassen met vaak vierkanten, geleden stengel. 

 Bladen in 4-, 6- of meertallige schijnkransen, klein, ongedeeld, gaafrandig, 

 zittend of bijna zittend. De schijnkransen ontstaan, doordat zich tusschen 

 de werkelijk tegenoverstaande bladen aan weerszijden op de bladen zeer 

 gelijkende steunblaadjes inschuiven (wij zullen in het vervolg kortheidshalve 

 alle deelen van den schijnkrans bladen noemen). 



