FAMILIE 109. 



COMPOSITAE. — 



337 



Scabiosa Columbaria 

 Fig. 417. 



naar beneden groeienden wortelstok. De stengel is rolrond, vertakt met 

 uitgespreide takken, beneden kaal, boven rugwjtarts aangedrukt behaard. 

 De bladen zijn behaard, die der niet bloeiende takken zijn gesteeld, lang- 

 werpig, stomp, gekarteld, ingesneden of lier- 

 vormig. De onderste stengelbladen zijn liervormig, 

 de bovenste vindeelig. De onderste bladen heb- 

 ben vinspletige, de bovenste gaafrandige, lijn- 

 vormige slippen. 



Het omwindsel van het hoofdje bestaat uit 

 omstreeks 10 lijnvormige, spitse blaadjes, die 

 korter zijn dan de bloemen. De strooschubben 

 zijn lancet-, bijna ruitvormig, gegroefd. Het 

 kelkje is behaard, heeft 8 doorloopende groeven 

 en evenveel krachtige ribben en een klok- of 

 stervormigen , vliezigen zoom , die uitgevreten 

 getand is (fig. 417). De kelkzoom is zittend, 

 met 5 ruwe, zwartbruine kelkborstels, die 3a4 

 maal zoo lang zijn als de zoom van het kelkje 



en aan den voet verbreed zijn, zonder nerven. De bloemkroon is roodachtig- 

 lila, zelden wit, stralend, die der binnenste bloemen is bijna trechtervormig 

 en regelmatig. De stijl draagt een bolronden stempel. De vruchthoofdjes 

 zijn vrij groot, meest bolrond. De zaden zijn langwerpig-omgekeerd eirond. 

 3-9 dM. 4. Juli— October. 



Biologische bijzonderheden. Als de zon is ondergegaan , buigen zich de 

 jonge hoofdjes haakvormig om en vormt het omwindsel een scherm er over. 

 Daardoor zijn de bloemen meer beschut tegen een sterke uitstraling van 

 warmte. Later, als de bloei is afgeloopen, blijven zij ook des nachts 

 rechtopstaan. 



De buitenste bloemen van het hoofdje zijn stralend en maken daardoor 

 de geheele bloeiwijze meer opvallend. De bloemen zijn protrandrisch. De 

 helmknopjes ontlasten eerst hun stuifmeel en een deel daarvan wordt door 

 insecten weggehaald, een ander deel valt op den stempel, die nog niet 

 rijp is en blijft daaraan kleven. Wel vormen zich dus daaruit nog geen 

 stuifmeelbuizen , maar zoo spoedig dit wel kan, zal ook de stempel stuif- 

 meel uit andere bloemen, door insecten aangevoerd, ontvangen. Waar- 

 schijnlijk zal door uit laatste de zaadvorming beter plaats hebben, hoewel 

 toch bewezen is, dat eigen stuifmeel ook geschikt is, om vruchten te doen 

 ontstaan. Vruchtvorming is hier dus zonder insectenbezoek ook mogelijk. 



Voorkomen in Europa en in Nederland. De plant komt in droge weiden 

 en op zonnige plaatsen in geheel Europa voor. Bij ons is zij vrij zeldzaam , 

 het meest wordt zij op rivierklei en op zandgrond , daaraan grenzende , 

 gevonden, het meest in Overijsel, ook in Zuid-Limburg. De var. met witte 

 bloemen is bij Wijk aan Zee gevonden. 



Volksnamen. In Utrecht heet de plant schurftkruid, op Walcheren 

 schapenjeugd en schapenroosjes. 



Familie 109. Compositae Adans. Samengesteldbloemigen. 



Bladen verspreid, zeldzaam tegenoverstaand, zonder steunbladen, soms 

 met oortjes aan den voet, gedeeld of ongedeeld. 



Heukels , Flora. III. .22 



