342 — COMPOSITAE. — FAMILIE 109. 



het geval is. In die gevallen is natuurlijk kruisbestuiving in hetzelfde hoofdje 

 onmogelijk. 



Bij verreweg de meeste geslachten is de inrichting met het oog op de 

 bestuiving de volgende. In den knop openen zich de helmknopjes al naar 

 binnen en ontlasten hun stuifmeel in het kokertje, de stempels liggen dan 

 nog tegen elkaar, met hunne toppen onder in dien koker. Nu groeit ge- 

 leidelijk de stijl en de top van dezen (de samenliggende stijltakken) tilt het 

 stuifmeel op, dat uit het kokertje als een hoopje er boven op komt te 

 liggen en door insecten kan worden weggehaald. Dit gaat zoo door tot 

 het grootste deel van het stuifmeel er uit is. Dat, hetwelk nog aan den 

 wand is blijven zitten, wordt door den stijlborstel, die zeer verschillend is 

 ingericht, weggeborsteld. Eindelijk komen de stijltakken uit den meeldraad- 

 koker te voorschijn en spreiden zich uit en nu komen de voor stuifmeel 

 geschikte stempelvlakten bloot te liggen. Deze geheele beschreven inrich- 

 ting is dus zoo, dat alleen kruisbestuiving kan plaatshebben. Hierbij dient 

 nog vermeld, dat bij vele Compositae b.v. Centaurea, nog een beschutting 

 van het stuifmeel tegen regen verkregen is door de prikkelbaarheid der 

 meeldraden. Als een insect in een bloem de slurf naar binnen steekt, raakt 

 het de helmdraden aan, deze trekken zich samen en daardoor de buis der 

 helmknopjes naar beneden, zoodat een deel van het stuifmeel uit deze door 

 den stijltop wordt geperst en wel juist op het oogenblik, dat het insect dit 

 mede kan nemen. 



Ook is de inrichting der bloemen zoodanig, dat ten slotte nog zelfbe- 

 stuiving kan optreden, doordat tegen het einde van den bloeitijd de stijl- 

 takken zich zoo ver krommen , dat zij met het stuifmeel , dat nog aan den 

 stijlborstel zit, in aanraking komen. Bij andere soorten geschiedt ditzelfde, 

 doordat de lintvormige bloemkroon zich verlengt en daardoor het aan deze 

 zittende stuifmeel tegen de stempeloppervlakte kan komen. 



Eindelijk zij nog vermeld dat bij sommige Compositae de stijltakken zich 

 zoover krommen, dat zij met het stuifmeel van naburige bloemen in aan- 

 raking komen, waardoor spontane kruisbestuiving bewerkt wordt. 



Veelal hebben de vruchten in hun vruchtpluis een verspreidingsmiddel 

 door den wind, soms ook door vogels, die in de uitgebloeide hoofdjes 

 komen, om vruchten te eten, maar er dan ook vele aan hun lichaam mee- 

 nemen, welke later weer loslaten. Bij sommige Compositae, meest met 

 vruchten zonder vruchtpluis, zijn deze zeer klein en worden dan ook door 

 den wind verspreid. 



Voorkomen der Compositae. Evenals bij andere plantenfamiliën geldt 

 ook hier, dat er verschillende soorten zijn, die niet alleen beperkt blijven 

 tot de hier genoemde groeiplaatsen, maar dat b.v. de hier als in weiden 

 voorkomende soorten opgegeven soms ook op drogere, grazige plaatsen of 

 in moerassen voorkomen. Als meer algemeene soorten, die in bosschen en 

 op andere beschaduwde plaatsen voorkomen, noemen wij hier Solidago virga 

 aurea, Gnaphalium silvaticum, Doronicum Pardalianches, Senecio silvaticus 

 en Fuchsii, Serratula tinctoria, Centaurea nigra, Lactuca muralis, Hieracium 

 murorum, vulgatum, laevigatum met ,5. tridentatum, silvestre en umbellatum 

 (de laatste ook op meer open plaatsen). 



In weiden en op grasgronden behooren te huis Bellis perennis, Achillea 

 Millefolium, Chrysanthemum Leucanthemum, Cirsium oleraceum en anglicum, 

 Senecio Jacobaea (ook op droge plaatsen), Centaurea Jacea, Tragopogon 



