374 



COMPOSITAE. 



FAMILIE 109. 



Sparganium) en vormen zoo een schijnvrucht, die hard is, met stekels 

 bezet is en de grootte van een hazelnoot heeft , doch langwerpig van vorm 

 is. De oorspronkelijke middenlobben dier schutbladen groeien uit tot 2 

 doornige snavels, die boven op de schijnvrucht zitten. Binnen in die schijn- 

 vrucht bevinden zich de 2 vruchtjes ieder met een rechtopstaand zaadje. 



Biologische bijzonderheden. Evenals bij de meeste eenhuizige planten 

 zijn hier de bloemen proterogynisch. 



De schijnvruchten blijven door de hakige stekels aan voorbijloopende 

 dieren zitten, later wrijven deze zoo lang op den grond tot de vruchten 

 loslaten en tegelijk in den grond gedrukt worden. 



Tabel tot het determineeren der soorten van het geslacht Xanthium. 



A. Stengel dik, groen- of roodachtig, zonder stekels. 



a. Omhulsel der schijnvrucht bij rijpheid der vrucht groen. Snavels recht. Bladen 

 aan den voet meest hartvormig. Omhulsel der schijnvrucht eirond, verspreid met 

 rechte, kale stekels bezet, daartusschen kort behaard en klierachtig. 



X. strnmarimn blz. 374. 



b. Omhulsel der schijnvrucht bruin, als de vrucht rijp is. Snavels gekromd. Stengel 

 ruw, bovendien verspreid stijf behaard, naar boven klierachtig. Omhulsel der schijn- 

 vrucht langwerpig, tamelijk dicht met gebogen, aan den top bijna cirkelvormig 

 naar binnen omgerolde stekels bezet X. macrocarpum blz. 375. 



B. Stengel slanker, (gedroogd) lichtbruin-geelachtig, aan den voet der bladstelen telkens 

 met 1 of 2 krachtige, goudgele, 3-deelige stekels. Bladen met langere, langwerpig- 

 lancetvormige , toegespitste middenlob en wigvormigen voet, van onderen witviltig. 

 Omhulsel der schijnvrucht langwerpig-elliptisch X. spinosum blz. 374. 



X. strumarium ! )L. On gedoomde stekelnoot (fig. 459). 



Deze plant is grijsgroen. Zij heeft een krachtigen, rechtopstaanden, meest vertakten, 



kortharig ruwen stengel. Deze is tusschen de korte haren 

 nog verspreid stijf behaard , naar boven klierachtig en is 

 beneden vaak rood aangeloopen. De bladen zijn lang 

 gesteeld, kort behaard ruw, rondachtig drielobbig, met 

 spitse, ongelijk getand-gelobde lobben, zij zijn van onderen 

 bleeker, aan den voet meest hartvormig. 



De schijnvruchten (fig. 459) zijn eirond, vrij klein (12-15 

 mM lang), verspreid met rechte, aan den top haakvormige. 

 kale gele stekels bezet (soms staan zij aan de eene zijde 

 van het omhulsel dichter opeen dan aan de andere), daar- 

 tusschen kort behaard en klierachtig. De snavel is afstaand 

 of samenneigend. 15-120 cM. ©. Juli— Herfst. 



Voorkomen in Europa en in Nederland. De plant is 

 een Zuid-Russische steppenplant en is bij ons met zaden 

 aangevoerd en op enkele plaatsen ingeburgerd. Zij is bij 

 Deventer, Dordrecht, op eenige plaatsen om den Bosch, 

 bij Maastricht en bij een veer over de Oude Maas in het 

 Maas- en Waalsche gevonden en volgens de Gorter ook 

 bij Kampen en Utrecht. 

 Volksnamen. In Oost-Drente, Salland, de Graafschap Zutphen en Waterland wordt als 

 gebruikelijke naam voor de plant opgegeven klissen, in Overijsel kleverklassen, in Fries- 

 land soldateknoop, in Noord-Limburg klitten, in het Oostelijk deel van Noord-Brabant klissen. 



X. spinósum -) L. Gedoomde s t e k e 1 n o o t (fig. 460). 



Deze plant heeft een sterk vertakten, kort behaarden stengel. De bladen zijn gesteeld, 

 in omtrek eirond. 3-lobbig, zeldzamer ongedeeld met langere, langwerpig-lancetvormige, 

 toegespitste middenlob en wigvormigen voet. Zij zijn van boven donkergroen, verspreid 



Xanthium strumarium 

 Fig. 459. 



l ) strumarium van struma: kliergezvvel, omdat de plant daartegen werd gebruikt. 

 -) spinosum = doornig. 



