406 



COMPOSITAE. 



FAMILIE 109. 



32. Ar'nica ') L. 



A. montana -j L Val kruid (fig. 507). 



Deze plant heeft een korten, dikken wortelstok en een rechtopstaanden , 

 enkelvoudigen of weinig vertakten, klierachtig kort behaarden stengel. De 



bladen zijn tegenoverstaand, zittend, spits, van 

 boven kort behaard, van onderen kaal, stijf, 

 lichtgroen. De wortelstandige vormen meest een 

 roset van 4 omgekeerd eironde, 5-nervige bladen. 

 Er zijn meest 2 paar stengelstandige, zij zijn 

 langwerpig tot lancetvormig, de bovenste vrij 

 vaak schutbladachtig en niet juist tegenoverstaand. 

 De hoofdjes staan alleen, eindelings of ook in 

 de oksels der hoogere, soms ook der lagere sten- 

 gelbladen staan zijstandige. Zij zijn groot (7-8 cM 

 in middellijn). Het omwindsel bestaat uit 2 rijen 

 van bijna gelijke blaadjes, deze zijn lancetvormig, 

 spits, de buitenste zijn van buiten klierachtig kort 

 behaard, aan den rand donkerpurper. De bloemen 

 zijn oranjegeel, de buitenste, in 1 rij staande, 

 zijn lintvormig met 3 kleine tandjes, vrouwelijk, de binnenste zijn buis- 

 vormig, 5-tandig, tweeslachtig. De vrucht is langwerpig, gegroefd, kort 

 behaard , ongesnaveld en ongevleugeld en draagt een haarkroon van een rij , 

 stijve, iets ruwe haren. 22-45 cM. 2J.. Juni, Juli. 



Arnica montana 

 Fig. 537. 



De plant riekt aromatisch. 

 Biologische bijzonderheden. 



Stijltakken bij Arnica montana 

 Fig. 508. 



1 Tegen elkaar liggende stijltakken , 

 die pas uit den koker der helmknopjes 

 te voorschijn zijn gekomen. Zoowel aan 

 de opening van den koker als aan de 

 stijltakken zit stuifmeel. 



2 Stijltakken wijder uiteengegaan. 



3 Stijltakken teruggekromd, zoodat de 

 stempelpapillen met het stuifmeel, dat 

 aan het kokertje der helmknopjes zit, in 

 aanraking komen. 



De stijltakken (fig. 508) zijn aan de weinig 

 verdikte toppen aan de buitenzijde met 

 veegharen bezet en het stuifmeel wordt 

 daardoor uit de buis der helmknopjes ge- 

 borsteld. Hierbij blijft altijd een klein deel 

 van het stuifmeel aan den 5-tandigen zoom 

 van die buis zitten en later rollen zich de 

 stijltakken zoover om , dat zij daartegen aan 

 komen en zoo spontane zelfbestuiving plaats 

 kan hebben. 



De buisvormige bloemen in het midden 

 van het hoofdje zijn zoo gegroepeerd , dat 

 het uit de jongere binnenste bloemen val- 

 lende stuifmeel onvermijdelijk op de stempels 

 der naburige meer naar buiten staande 

 bloemen moet vallen, zelfs zonder dat er 

 daarvoor bijzondere krommingen van den 

 bloembodem moeten plaats hebben. 



in Nederland. De plant komt in een groot 

 veenachtigen zandgrond voor en is bij ons 



Voorkomen in Europa en 

 deel van Europa op hoogen 

 vrij algemeen. 



Volksnamen en gebruik. In Groningen, Oost-Drente, de Graafschap 

 Zutphen, Kennemerland en Utrecht heet de plant wolverlei, in de Graaf- 



i) Misschien een verbastering van Aronica (Doronicum) of van Ptarmica. 

 -) montana =z berg. 



