FAMILIE 109. 



— COMPOSITAF.. 



433 



franjeachtig getand. De bloemen zijn purper, alle gelijk, tweeslachtig. De 

 bloemkroon is glad, ook de helmdraden zijn glad en de helmknopjes hebben 

 geen draadvormige aanhangsels aan öcn voet. De vruchten (fig. 544) zijn 

 omgekeerd eirond, samengedrukt, bijna vierkant, rimpelig met ietsscheeve, 

 rondachtige aanhechtingsplaats. De haarkroon is nauwelijks dubbel zoi 

 lang als de vrucht, rosachtig, ruw, aan den voet tot een ring vergroeid, 

 afvallend. 6-15 dM. 00. Juli— September, soms tot Herfst. 



Biologische bijzonderheden. Door de stekende deelen is de plant beschut 

 tegen het opvreten door dieren. 



Wat de bloemen betreft, zijn de helmdraden prikkelbaar, zij trekken zich 

 door mechanische prikkels samen en daar de buis der helmknopjes als een 

 foedraal den stijl omgeeft, wordt door het neertrekken van die buis het 

 stuifmeel, dat op den stijltop ligt, daaruit gedreven en dadelijk door het 

 insect, dat de prikkel veroorzaakte, meegenomen. Hieraan is voor de bloem 

 het groote voordeel verbonden, dat het stuifmeel tegen vocht beschut in 

 den meeldraadkoker ligt tot op het oogenblik, dat het insect komt, om het 

 weg te halen. Dezelfde inrichting vindt men ook bij Centaurea. 



Voorkomen in Europa en in Nederland. De plant komt in bijna geheel 

 Europa op onbebouwde plaatsen, aan kanten van wegen voor, vooral naar 

 de zeezijde. Bij ons is zij vrij zeldzaam. 



Volksnamen. De plant heet vrij algemeen distel en stekel , doch in Fries- 

 land, Utrecht, West-Friesland en Zuid-Holland wegdistel. 



44. Centaurea ') L. Centaur ie. 



Randbloemen meestal grooter, geslachtloos. Omwindselbladen dakpans- 

 gewijze liggend, aan den top met een droogvliezig aanhangsel of een stekel. 

 Bloembodem behaard. Vrucht omgekeerd eirond, samengedrukt, niet geribd. 

 Haarkroon bij de inlandsche soorten dubbel, de buitenste uit verscheiden 

 rijen naar binnen in grootte toenemende borstels bestaand, de binnenste 

 uit een rij van kortere schubbetjes ge- 

 vormd, soms ontbrekend. 



Biologische bijzonderheden. Omtrent de 

 prikkelbaarheid der meeldraden geldt het 

 bij Onopordon medegedeelde. Is zoo de 

 grootste hoeveelheid van het stuifmeel door 

 insecten weggehaald of door het uiteen- 

 wijken derstijltakken afgestooten . dan komt 

 de stempelvlakte vrij en kan hierop door 

 insecten uit jongere bloemen stuifmeel ge- 

 bracht worden. Dit duurt echter slechts 

 kort, want al spoedig rollen zich de stijl- 

 takken spiraalvormig om en wel zoover, dat 

 de stempeloppervlakte in aanraking komt 

 met het stuifmeel, dat aan de veegharen 

 zit, die als een ring om den voet der stijl- 

 takken zitten. Zoo wordt ten slotte voor spontane zelfbestuiving zorg 

 gedragen (fig. 545). 



Bloemen uit het hoofdje van Centaurea 

 montana in op elkaar volgende toestanden 

 van ontwikkeling, welke leiden tot zelf- 

 bestuiving. 



Fig. 545. 



') naar den kruidkundigen Centaur Chiron genoemd. 

 Heukels, Flora. III. 



28 



