50 — URTICACEAE. — FAMILIE 26. 



tegenoverstaand, aan den voet van okselstandige (vaak onontwikkelde) 

 bebladerde takken , tot bijschermen of pluimen vereenigd. 



Biologische bijzonderheden. 



Brandharen (fig. 47). De brandharen, die men bijna steeds bij het 



geslacht Urtica aantreft, zijn eencellige haren, wier opgezwollen voet in 



een weefsel van elastische en buigzame cellen rust. Van het brandhaar 



valt op te merken, dat het aan den top tot een kopje is 



opgezwollen, dat zijwaarts gebogen is. Op de plaats van 



ombuiging is de celwand zeer dun en scheurt dus daar door 



de lichtste aanraking, waardoor het kopje er afbreekt. Dit 



afbreken geschiedt volgens een schuine lijn, zoodat de 



ontstane opening zijwaarts is gekeerd. Tot dit afbreken 



werkt het bros zijn van het bovenste deel van den celwand 



mede. Worden nu de brandharen van boven gedrukt , dan 



gaat het kopje er af, de spits dringt in de huid, die 



'& de drukking heeft uitgeoefend en in de gemaakte wonde 



dringt een deel van den celinhoud. Deze bestaat behalve 



Fig. 47. uit mierenzuur ook uit een stof, aan de enzymen verwant 



een 0r met d brand r en terw 'J' waarschijnlijk het eerste het gevoel van pijn 



haren bezetstuk teweegbrengt, is het de laatstgenoemde stof, die de dan 



Urtica n dio a ica. an volgende jeukte veroorzaakt. Drukt men van terzijde op 



de brandharen, dan leggen zij zich tegen de bladschijf aan 



en de top breekt niet af. Houdt men nu op met drukken, dan richt zich 



ieder haar weer op. Zoo kan men langs een brandnetel de hand van onderen 



naar boven schuiven, zonder zich te branden, doch bij een beweging van 



boven naar beneden breekt men tal van kopjes af. 



De brandharen beschutten de plant natuurlijk tegen het opvreten door 

 zoogdieren. De kortere naar beneden gerichte borstelharen, die tusschen 

 de andere staan, dienen meer om slakken van de plant te houden. Som- 

 mige rupsen, b.v. die van de kleine aurelia (Vanessa urticae), storen zich 

 in 't geheel niet aan die haren, doch vreten de bladen op. 



Inrichting der bloemen met het oog op de bestuiving. De brandnetels 

 hebben windbloemen. Bij het opengaan der mannelijke bloemen komen de 

 eerst naar binnen en beneden gekromde meeldraden elastisch uithetbloem- 

 dek te voorschijn en de helmknopjes, die ook op dat oogenblik opensprin- 

 gen laten het stuifmeel vrij , dat er als een wolkje uitvliegt. De helmdraden 

 zijn nl. eerst zoo sterk naar binnen gekromd, dat de helmknopjes in den 

 voet der bloem liggen. Als de helmdraden nu gaan groeien . wordt ten 

 slotte de naar buiten gerichte spanning zoo groot, dat die den tegenstand 

 overwint en een plotselinge strekking volgt. Dit alles gebeurt vroeg in den 

 morgen als de eerste zonnestralen de plant treffen. De wolkjes stuifmeel 

 vliegen schuin naar boven, het stuifmeel daalt in rustige lucht neer en een 

 deel er van komt op de stempels terecht. 



Andere bijzonderheden. De brandnetelstengels zijn zeer stevig door lange, 

 onder de opperhuid liggende taaie vezels, die wel tot 77 mM lang zijn. 



De vruchten zijn klein en licht, worden dus gemakkelijk door den wind 

 verspreid. 



Aan de stengels, bladen en bloemstelen komen vaak rondachtige, wit- 

 groene gallen voor, veroorzaakt door een galmug (Gecidomyia Urticae). 



