108 



CHENOPODIACEAE. — 



FAMILIE 30. 



Bloemen zonder schutblaadjes, meest in 2-3-bloemige bijschermpjes, die 

 een kluwentje vormen, dat in den oksel van een schutblad staat. De bloem- 

 dekken van de verschillende vruchten vergroeien aan den voet met elkaar 

 en vallen samen af. 



Kruidachtige, min of meer vleezige planten. Wortelbladen een roset 

 vormend, langgesteeld. Stengelbladen verspreid, klein. 



Tabel tot het determineeren der soorten van Bèta. 



A. Stengel rechtopstaand. Wortelbladen eirond, stomp B. vulgaris blz. 108. 



B. Stengels liggend. Wortelbladen eirond-ruitvormig. kort toegespitst. B. niaritima blz. 108. 



B. vulgaris ] ) L Biet. (Fig. 116). 



De plant is meest kaal en vaak donker purperkleurig aangeloopen en heeft een krachtigen, 

 kegelvormigen of cylindrischen wortel. De stengel is rechtopstaand, sterk vertakt, krachtig. 



kantig, met rechtopstaande, krachtige takken. De wortel- 

 bladen zijn groot, eirond, stomp, aan den voet iets hart- 

 vormig, aan den rand meest gegolfd. De stengelbladen zijn 

 klein, langwerpig tot lancetvormig, gesteeld, iets spits. 



De bloemkluwentjes zijn korter dan de lijn-Iancetvormige 

 s:hutbladen en vormen zeer lange schijnaren. Stempels zijn 

 er in de bloemen meest 2 en deze zijn langwerpig-ovaal. 

 00 of O. 6-12 dM. Juli— October. 



Biologische bijzonderheden. De bloemen zijn sterk proteran- 

 drisch, zoodat zelfbestuiving geheel is uitgesloten. De ring 

 om het vruchtbeginsel scheidt honig af. zoodat bestuiving 

 door insecten niet is uitgesloten en werkelijk ook insecten- 

 bezoek is waargenomen. 



Voorkomen en gebruik. De plant is soms verwilderd ge- 

 vonden. Zij wordt nl. veel gekweekt en is inheemsch aan 

 de kusten van Zuid-Europa. 



Het is een plant voor de klei- en leemgronden. Evenals 

 de meeste cultuurplanten is ook zij zeer veranderlijk. De 

 wortel van den wilden vorm is niet dikker dan de stengel en is niet vleezig, wat wel bij 

 den gekweekten vorm het geval is. 

 De gekweekte hoofdvormen zijn: 



ft. Cicla L. (B. horténsis Mill.). Wortel cylindrisch . dik, wat hard. Bloemen 2— 3 bijeen. 

 Bladstelen en middennerven der wortelbladen vaak dik en vleezig. Gekweekt als vee- 

 voeder: mangelwortel. 



;•• Rapa Dum. Wortel spilvormig, vleezig. Bloemen 2-4 bijeen. Gekweekt als suiker- 

 biet, om er suiker uit te winnen en als roode biet, als voedsel voor den mensch. 



Volksnamen. Het aantal volksnamen voor deze algemeen gekweekte plant is legio. Ter- 

 wijl de namen biet, bietwortel, beetwortel, mangel en 

 mangelwortel in zeer vele streken worden gebruikt, wordt 

 in den Achterhoek van Gelderland het woord kroten ge- 

 bruikt, spreekt men in Noord-Limburg van onkelreub, in 

 Zuid-Limburg van karoot. In Noord-Brabant spreekt men 

 van beet en pee, welke laatste naam ook aan den Veluwezoom 

 gebruikt wordt. In Groningen, Drente en Twente spreekt 

 men van roobeeten, — beiten, — bieten, in Groningen, 

 Friesland , West-Friesland , op de Zuid-Hollandsche eilanden 

 en in Zeeland van suikerbiet, — pee of — pei. In Friesland, 

 Salland en op de Noord-Veluwe van suikerwortels, in Zeeland 

 van beet, terwijl op Walcheren en in Zeeuwsch-Vlaanderen 

 ook van warmoes gesproken wordt. Het is mij niet ge- 

 bleken welke variëteit steeds met die namen bedoeld wordt. 



Bèta volgaris 

 Fig. 116. 



B. maritima ; ,) L. Strand biet. (Fig. 117). 

 De plant is onbehaard of een weinig behaard. De wortel 

 is hard en niet verdikt. De stengels zijn zwak, meest lig- 

 gend , uitgespreid, gegroefd-kantig met vaak buigzame takken. 



Bèta maritima 



Fig. 117. 



l ) vulgaris =: gewoon. s ) maritima = zee. 



