158 



- CARYOPHYLLACEAE. - 



FAMILIE 32. 



De bladen zijn lancet-lijnvormig, 3-nervig, de bovenste spits, de onderste stomp, alle 

 met ruwen rand. De middelste zijn het grootst. 



De bloemen staan alleen of 2 bij elkaar (soms vormen 

 zij een losse pluim). Zij zijn lila, aan den voet der 

 plaat met een groene vlek en daar door roode haren gebaard , 

 soms ook wit, welriekend (naar vanille). De kelk- 

 schubben zijn breed eirond met een stekelpunt of kort ge- 

 naald. De kelk is aan den top verdund, overlangs fijn ge- 

 streept. De plaat der kroonbladen is vinspletig ingesneden 

 met langwerpig middenveld en lijnvormige slippen , de nagel 

 is wit en heeft geen vleugellijsten. De doosvrucht is cylin- 

 drisch (fig. 187). 4. 3-6 dM. Juni— September. 



Voorkomen in Europa en in Nederland. De plant komt in 

 vochtige weiden en in bosschen in Midden- en Noord-Europa 

 voor en is bij ons alleen op zandruggen in een veenachtig 

 hooiland bij Meppel en bij Havelte gevonden. 



Volksnamen. In Zeeuwsch-Vlaanderen spreekt men van 

 groote kernoffels , in Oost-Drente van tuinanjer. 



Dianthus superbus 

 Fig. 187. 



20. Saponaria ') L. 



:' I 



w 



vA 



S. officinaiis 2 ) L. Zeepkruid (fig. 188). 



De wortelstok is vrij krachtig, vaak kruipend, geelbruin, vertakt, iets 

 gebogen en met vele wortelvezels bezet. Daaruit komen zoowel bloem- 

 dragende als niet-bloeiende stengels. De eerste zijn krachtig, rond, recht- 

 opstaand, vooral naar boven fijn behaard, naar 

 boven niet of weinig vertakt. 



De kortgesteelde wortelbladen zijn eirond-lancet- 

 vormig, de stengelbladen langwerpig of elliptisch, 

 groot, 3-5-nervig, spits, glad of iets behaard, met 

 ruwen rand. 



De bloemen staan aan den top van den stengel 

 in tot bundels vereenigde bijschermen , zijn kort 

 gesteeld, welriekend, groot, rosé. De kelk is 

 cylindervormig, naar het midden toe iets buikig, 

 onbehaard of kort behaard, 15-20-nervig met 5 

 korte, toegespitste tanden. De kroonbladen zijn 

 langgenageld, de nagels met vleugellijsten, de 

 platen bijna gaaf met lijnvormige, vlakke keelschubben. Meeldraden zijn 

 er 10, het vruchtbeginsel heeft 2 stijlen. De doosvrucht is 1-hokkig, lang- 

 werpig, met 4 naar buiten omgerolde tanden openspringend. De zaden zijn 

 niervormig, talrijk, iets knobbelig. ^. 4-7 dM. Juli— September. 



Biologische bijzonderheden. De bloemen zijn proterandisch en worden 

 bestoven door pijlstaart- en nachtvlinders, dus des avonds en des nachts. 

 De bloemen hebben dan ook geen honigmerk en rieken alleen des avonds 

 sterk. De honig is alleen bereikbaar door 5 nauwe kanalen en bevindt zich 

 op een diepte van 23-25 mM in de bloem. De 5 nauwe kanalen ontstaan 

 a. v.: Iedere nagel n (fig. 189) is naar binnen en naar buiten aan weerszijden 

 gevleugeld. De buitenste vleugels zijn naar den kelk k gebogen en liggen 

 er met de randen tegen, de binnenste naar het vruchtbeginsel v en reiken 



Saponaria officiaalis 

 Fie. 188. 



') van 't Latijnsche sapo: zeep, omdat de wortelstok, die saponine bevat, door het volk 

 vroeger in plaats van zeep werd gebruikt. 2 ) officinaiis = geneeskrachtig. 



