184 



- RANUNCULACEAE. 



FAMILIE 35. 



Clematis Vitalba 



Fig. 214. 



De bladen zijn vrij lang gesteeld (5-8 cM), de blaadjes staan tegenover 

 elkaar, de paren op 5 a 8 cM afstand van elkaar met 3 a 8 cM lange,, 

 krachtige, rankende stelen. De blaadjes zijn 3-7 in getal, groot, eirond of 

 hartvormig, toegespitst, soms iets gelobd, gaafrandig of gekarteld. 



De bloemen staan in rijkbloemige pluimen 

 met herhaald tegenover elkaar staande vertak- 

 kingen (in die vertakkingen met kleine schut- 

 blaadjes). De kelkbladen zijn groen , van binnen 

 wit, langwerpig en tamelijk stomp. Devruchtjes 

 zijn dopvruchtjes , die laat rijp worden en ieder 

 een vedervormig behaarden staart (de blijven- 

 de stijl) dragen. 1,5-5 M. t\ Juni— Augustus. 

 Eenige malen is de var. p. crenata ') Jord. met 

 gekartelde blaadjes gevonden , ook de var. ■/. fol. 

 basi ovatis 2 ) Koch met aan den voet afgeronde 

 blaadjes, is enkele malen aangetroffen. 



Biologische bijzonderheden. De geheele plant 

 is vergiftig (met een scherp, zeer prikkelend vocht) en is daardoor tegen 

 afvreten beschut. 



De klimmende stengel heft de bloemen op , zoodat de witte , terugge- 

 slagen kelkbladen en de evenzeer witte meeldraden haar goed zichtbaar 

 maken voor de insecten. Ook dient de meidoornachtige geur als lokmiddel. 

 De bloemen zijn zwak proterogynisch en bieden aan de insecten alleen 

 stuifmeel. Bij het opengaan staan de dan nog gesloten helmknopjes iets 

 lager dan de dan al rijpe stempels. Nu strekken zich de helmdraden 

 eenigszins en buigen zich de nu openspringende helmknoppen naar buiten. 

 Doordat de buitenste meeldraden zich het eerst openen , is in het begin 

 zelfbestuiving geheel onmogelijk, doch aangezien de stempels ook nog 

 geschikt blijven om stuifmeel op te nemen, als de binnenste meeldraden 

 rijp zijn, is tegen het einde van den bloeitijd zelfbestuiving mogelijk. 

 Bezoekers zijn stuifmeelhalende bijen en stuifmeeletende vliegen , die 



kruisbestuiving moeten teweeg brengen , als zij 

 uit een andere bloem komend , op de in het 

 midden der bloem staande en iets uitstekende 

 stempels gaan zitten. 



Het aanhangsel der vruchten dient als ver- 

 spreidingsmiddel door den wind. 



Volksnamen. In Zuid-Limburg wordt de plant 

 lierelei of heggewurger genoemd , op de Noord- 

 Veluwe smookhout. 



Voorkomen in Europa en in Nederland. In 

 bosschen en aan rotshellingen is de plant in 

 Midden- en Zuid-Europa vrij algemeen , bij voor- 

 keur op kalkhoudenden grond. In ons land is 

 zij vrij algemeen in Zuid-Limburg (de flora van Zuid-Limburg sluit in het 

 algemeen meer aan die van Midden-Europa aan), waar de kalkhoudende 

 lössgrond haar een uitstekenden bodem biedt. Verder komt zij 



Clematis recta 

 Fig. 215. 



i) crenata 



gekarteld. 



") fol. basi ovatis, bladen aan den voet afgerond. 



