FAMILIE 35. 



kAM'NU'LAU.AI.. - 



215 



Fi«. 256. 



Kroonblad van 

 Nigella arvensis. 



toegespitst, met een nagel, die omstreeks 7» van de lengte der plaat heeft. D.e 5-10 kroQn- 

 bladen zijn geelgroen mei blauwe en witte en bruine dwarsstrepen pn 

 bestaan uit ecu knievormig gebogen rolronden nagel en een tweelippige 



plaat (fig. 256). De onderlip is diep 2-spIetig en loopt in 2 slippen uit» 

 de bovenlip is langwerpig-eirond en loopt aan den voorkant in een lange 

 ronde spits uit. zij is korter dan de onderlip. De talrijke meeldraden zijn 

 korter dan de kelk-, doch langer dan de kroonbladen. De naald der 

 helmknopjes heeft de halve lengte van deze (het is eigenlijk het verlengde 

 helmbindsel). Stampers zijn er ?,-!. Vruchten zijn er meest 3, zij zijn 

 langwerpig en door den blijvenden stijl gesnaveld (fig. 255). De zaden 

 zijn driekantig. 7-30 cM. • . Juli— September. 



Biologische bijzonderheden. Aangezien de kelkbladen beneden wit- 

 achtig. aan den top lichtblauw zijn. de kleine kroonbladen ook witte en 

 blauwe en bruine dwarsstrepen hebben, de meeldraden op hunne binnenste naar de 

 stampers toegekeerde zijde aan den voet een witte vlek hebben, ontstaan in de bloem een 

 10-tal afwisselend lichte en donkere ringen, die een ringvormig honigmerk vormen. De 

 bovenlip der kroonbladen vormt een den honig beschuttend veerkrachtig deksel, dat door 

 de bijen, die de voornaamste bezoekers zijn, ook wel door wespen wordt opgetild, doch 

 later weer terugspringt. 



De meeldraden staan in de bloem in 6 kransen van gewoonlijk 8. Als de bloem open- 

 gaat, staan zij alle rechtop. Op den eersten dag krommen zich de 8 buitenste naar beneden 

 en buiten tot boven de nectariën , waarbij zich de hokjes naar beneden openen , zoodat een 

 insect, dat uit de honigkliertjes zuigt, zeker stuifmeel boven aan zijn lichaam ontvangt. 

 Op den tweeden dag strekken zich die 8 meeldraden, die hun stuifmeel verloren hebben, 

 horizontaal, zoodat zij tegen de kelkbladen komen te liggen en nu nemen de 8 volgende 

 meeldraden haar plaats in. enz. Na 6 dagen zijn dus de meeldraden uitgebloeid. De stijlen 

 stonden al dien tijd rechtop, nu krommen zij. zich zoo naar buiten en beneden, tot zij 

 bijna horizontaal liggen. De stempelvlakte, die zich langs den geheelen stijl uitstrekt, 

 moet dus wel door honigzoekende insecten worden aangeraakt en komen zij uit bloemen, 

 die in den straks beschreven toestand verkeeren , dan worden zij met vreemd stuifmeel 

 bedekt. De kromming der stijlen neemt nog meer toe, ten slotte raken de stempels de 

 helmknopjes derzelfde bloem aan en kan zoo nog zelfbestuiving optreden. 



Voorkomen. De plant wordt hier en daar als onkruid in graanvelden aangetroffen, doch 

 niet algemeen, het meest nog op kalk- en kleigrond. Op de vindplaatsen in ons land , nl. 

 bij Deventer, Doesburg en Venlo , moet de plant vrij zeker opgeslagen zijn uit afval van 

 koren. Misschien dat de groeiplaats bij Valkenburg (Z. -Limburg), omdat daarbij vermeld 

 is ..tusschen het koren", een meer natuurlijke is. 



N. damascéna ') L. Juffertje in het groen (fig. 257). 



Deze plant wordt omstreeks dubbel zoo lang als de vorige. De stengel is rechtopstaand, 

 vertakt, onbehaard, gestreept. 



De bladen zijn als bij N. arvensis, doch de slippen 

 zijn nog langer, fijner en spitser, ook grooter. verder 

 •staan de slippen verder uiteen. 



De bloem is ook dubbel zoo groot en vlak er onder 

 in een veelspletig op de bladen gelijkend omwindsel, dat 

 langer is dan de kelkbladen. De kelkbladen hebben een 

 melkwitten voet, doch zijn naar den top lichtblauw, van 

 buiten aan den top groenachtig en groen geaderd. Het 

 aantal kroonblaadjes gaat tot 8, de bovenlip is iiartvormig- 

 driehoekig, stomp en blauw, de onderlip groenachtig, be- 

 haard, stomp en 2-spletig. De beide vliezen van den 

 vruchtwand liggen zoover van elkaar, dat men op de door- 

 snede een wijde ruimte bemerkt, waardoor de vrucht uit 

 verschillende hokjes schijnt te bestaan. Hierdoor zijn de 

 vruchtjes blaasachtig opgezwollen (fig. 257), zij zijn onbe- 

 haard. 22-45 cM. 0. Juni— Augustus. 



Voorkomen in Europa en in Nederland. In Zuid-Europa komt de plant als onkruid 

 op akkers, doch ook op ongecultiveerde plaatsen voor. Bij ons is de plant in de Ooi bij 





Nigella damascéna 

 Fig. 257. 



') damascéna 

 is gevonden. 



van Damascus . waarschijnlijk naar de streek, waar de plant het eerst 



