222 



RANUNCULACEAE. 



FAMILIE 35. 



AcoEitum Kapellus 

 Fig. 265. 



A. Napéllus ' ; L Monnikskap (fig. 265). 



De wortelstok is zwartachtig bruin, knolachtig, heeft vele vertakte vvortelvezels en brengt 



eenige (of een) rechtopstaande, rondachtig hoekige stengels 

 voort, die beneden ,kaal, boven zacht behaard zijn. Zij 

 zijn van beneden af bebladerd en eindigen in een rijk- 

 bloemigen tros. 



De bladen zijn langgesteeld, meest 5-deelig, met don- 

 kergroene boven- en lichtgroene ondervlakte, onbehaard, 

 glanzend. 



De onderste schutbladen hebben nog den vorm der 

 stengelbladen , de bovenste zijn lijn-lancetvormig. De 

 bloemstelen staan rechtop en zijn kort. dicht behaard. De 

 kelk is van buiten kaal, van binnen fijn behaard. Het 

 kapvormige kelkblad is half cirkelvormig gewelfd , heeft 

 een korten snavel en staat een eind van de andere kelk- 

 bladen. De 2 zijdelingsche kelkbladen zijn afgerond, met 

 wigvormigen voet, de ; 2 onderste zijn langwerpig, spits. 

 De jonge vruchten staan uitgespreid, doch richten zich 

 later weer op. De zaden hebben op de rugzijde stompe 

 vouwen. 6-15 dM. ^. juni— Augustus. 

 Biologische bijzonderheden. Het groote bovenste kelk- 

 blad der rechtopstaande bloem is een beschuttend dak voor de beide nectariën en de meel- 

 draden. De kleinere kelkbladen dienen als steungevende deelen voor de in de bloem 

 kruipende hommels. De steel der kroonbladen is 15 mM lang en ligt tegen den helm aan, 

 die steel gaat naar boven in een naar beneden open buisje over, dat honig afscheidt. Als 

 de helmknopjes zijn opengesprongen (fig. 266), richten zij zich op en de tot den honig 



voortdringende hommels ont- 

 m®" 5 vangen aan de ondervlakte stuif- 



meel. De stampers zijn in dien 

 tijd nog geheel bedekt door de 

 meeldraden (de bloem is pro- 

 trandrisch), doch deze buigen 

 zich, als zij hun stuifmeel ver- 

 loren hebben, om en de stempels 

 komen naar boven, zoodat hom- 

 mels , komende uit een bloem 

 in den eersten toestand, hier 

 kruisbestuiving bewerken. Meest 

 is de Bombus hortorum, doch 

 ook wel de Bombus terrester 

 als bestuiver waargenomen. 



Fig. 265. 



1. Bloem van Aconitum Napellus in het begin van den 

 bloeitijd. 2. Meeldraden en stampers in het begin van den 

 bloeitijd, a, niet opengesprongen helmknopjes, a 2 zich op- 

 richtende helmknopjes, o 3 opengesprongen helmknopjes, 

 a 4 ledige, zich terugbuigende helmknopjes. d s geheel terug- 

 gebogen helmknopjes, 3 Meeldraden en stampers in een later 

 deel van den bloeitijd. 



Voorkomen in Europa en in 

 Nederland. Aangezien deze plant 

 een bergplant is, die in vochtige 

 bosschen en weiden voorkomt, 

 is het niet te verwachten, dat zij bij ons inheemsch zal zijn. Wel is zij eenige malen 

 (bij Deventer, Zwolle— Dalfsen, Heemstede. Leiden, Kerkrade) waargenomen, doch het 

 zullen wel steeds verwilderde sierplanten zijn geweest. Als sierplant is de plant 

 welbekend. 



Volksnamen. Talrijk zijn de volksnamen voor deze plant in gebruik, vooral in verband 

 met den bouw der bloem. Zoo is zeer algemeen de naam Adam en Eva (de 2 langgesteelde 

 honigreservoirs), verder dokter in den wagen, duifjes voor een wagentje, huwelijksbootje 

 en in Zuid-Limburg venuswagen, waarbij men zich de stijl in het midden der bloem als 

 Venus voorstelt, omgeven door cupidootjes, de meeldraden, terwijl dan de 2 honigreservoirs 

 de duiven voorstellen, die den wagen, de helm, trekken. Verder heet de plant vooral in 

 Friesland blaumutskes, blauwschoentjes of blauwslufkes, aan den Oostkant van Gelderland - 

 en Overijsel duivelskruid, ook wel helmbloem, in Zuid-Limburg en Zuid-Beveland paterskap 



') Napellus is het verkleinwoord van napus : raap, dit slaat op den raapvormigen. 

 wortelstok. 



