FAMILIE 41 



— VIOLACEAE. — 



323 



sterke geur is een lokmiddel voor de insecten. De bloemkroon is in het 

 midden wit gekleurd, op het onderste bloemkroonblad loopen door die 

 witte vlek donkere aderen, die naar den ingang der spoor wijzen en als 

 honigmerk dienst doen. Het stempeldragende einde van den stijl is haakvormig 

 naar beneden gebogen (fig. 388), de eigenlijke stempel is de buitenoppervlakte 

 van dien haak. Een insect, dat zich op het onderste bloemkroonblad zet, 

 stroopt bij het naar binnen bewegen der slurf, waarop stuifmeel uit een 

 andere bloem zit, dit stuifmeel daaraan af, drukt dan den haak naar boven 

 en krijgt op de op blz. 319 beschreven wijze nieuw stuifmeel op zijn slurf. Bij het 

 terugtrekken van deze, blijft de stempeloppervlakte naar boven gekeerd en 

 krijgt dus niets van dat stuifmeel uit dezelfde bloem. Bij insectenbezoek is dus 

 kruisbestuiving verzekerd, terwijl zelfbestuiving op deze wijze onmogelijk is. 

 Toch vormen deze bloemen zelden vruchten, misschien in verband met den 

 vroegen bloeitijd. Nu komen echter, behalve deze bloemen, ook kleistogame 

 voor. Deze zitten dicht bij den bodem, hebben weinig ontwikkelde kroon- 

 bladen , openen zich niet en de 5 helmknopjes omhullen daar den stempel. 

 Het stuifmeel vormt in die bloemen stuifmeelbuizen, welke direct in den 

 stempel dringen. Deze kleistogame bloemen zijn steeds vruchtbaar en de 

 onrijpe vruchten graven zich vaak in den bodem en worden daar rijp. 

 Daardoor zijn zij beschut tegen het opvreten door dieren en tegen uitdroging. 

 Voorkomen in Europa en in Nederland. De plant komt in heggen , bosschen 

 en aan beschaduwde slootkanten in geheel Europa voor en is ook bij ons 

 algemeen. Het Maartsch viooltje is reeds een oude sierplant en waar- 

 schijnlijk zullen vele in 't wild groeiende wel afstammen van gekweekte. 

 De vorm met witte bloemen is bij ons vrij zeldzaam. 



Volksnamen. Behalve de namen Maartsch en welriekend viooltje, die veel 

 gebruikt worden, wordt de plant op eenige plaatsen ook blauw viooltje en 

 boschviooltje genoemd. Op Walcheren, aan den Veluwezoom en in de 

 Graafschap Zutphen heet zij ruikend viooltje, in Friesland blauw engeltje, 

 bij den Haag boodskopjes, in Twente stief moedertje , op Texel weesjes. 



V. canina ') L Honds viooltje (fig. 389). 



Uit den wortelstok komen eenige rechtopstaande of opstijgende, soms 

 liggende stengels, die al of niet evenals de bladen 

 behaard zijn. De bladen zijn bijna steeds stomp, 

 soms spits, doch niet toegespitst, met hartvormigen 

 of afgeknotten voet, gekarteld. De steunbladen zijn 

 lijnvormig of langwerpig-lancetvormig met franje. 

 De bloemen zijn hangend aan rechtopstaande stelen, 

 bleekblauw of bleekviolet, zelden wit, reukeloos. 

 De bloemstelen dragen schutblaadjes. De spoor is 

 wit of geelwit, langer dan de kelkaanhangsels, meestal 

 dubbel zoo lang als deze. De vruchtstelen zijn op- 

 gericht. De vrucht is onbehaard , stomp met een 

 spitsje (fig. 389). 5-40 cM. — . Mei, Juni. De bloemen 

 zijn 2-vormig als bij V. odorata. 



Vormen zijn: 



z. ericétorum 2 ) Schrad. Stengels liggend, 5-15 cM lang. Bladen glanzig, 



•) canina = honds. 



-) ericétorum = heide. 



2V 



