FAMILIE 41. — V10LACEAE. — 327 



Vormen zijn: 



a. vulgdris ') Koch. Bloemkroon meest langer dan de kelk, de beide 

 bovenste kroonbladen violet, de middelste lichtviolet, het onderste geel 

 met violette strepen en violetten top of ook de middelste geel of de bovenste 

 4 geel, het onderste geelwit. Meest -. 



p. chrysdntha -) Koch. Bloemen geel , groot. Bladen langwerpig-lancet- 

 vormig, gekarteld. Steunbladen gewimperd, doch de topslip niet grooter 

 dan de korte zijslippen. Spoor verlengd, slank, even lang als de kelk. 



y. arvensis 6 ) Murr. Bloemkroon korter dan de kelk, geelachtig wit, 

 het onderste kroonblad donkerder, zelden de beide bovenste ten deele 

 blauw of violet. O. 



o. maritima 4 ) Schw. Stengels en bladen vleezig. Overigens als de vorige. 



Biologische bijzonderheden. De vorm -■>.. vulgaris is grootbloemig en vooral 

 het onderste bloemkroonblad draagt een duidelijk honigmerk. Het bovenste 

 deel van den stijl is hier bolrond en heet stijlkop (fig. 394). Deze is hol en de 

 geheele inwendige oppervlakte is kleverig, is stempeloppervlakte. Deze 

 holte heeft een opening en aan den benedenrand van die opening 

 zit een buigzaam lipje. Het insect, dat zich op het onderste bloemkroonblad 

 zet, stroopt het stuifmeel, dat aan zijn slurf zit, aan dat lipje af en krijgt 

 later nieuw stuifmeel, dat uit het kegeltje (blz. 319) op de slurf neervalt. Bij het 

 terugtrekken der slurf drukt deze het lipje naar boven tegen de opening 

 van den stijlkop, zoodat geen stuifmeel uit dezelfde bloem daaraan komt 

 en verder ook het op het lipje zittende stuifmeel zich aan de kleverige 

 stempeloppervlakte hecht. 



Na eenige bloeidagen valt echter het stuifmeel uit het kegeltje der helm- 

 knoppen in de groef van het onderste kroonblad en aangezien zich dan de 

 bloem wat naar beneden buigt en de open stempeloppervlakte in die groef 

 komt te liggen, kan zelfbestuiving plaats hebben, die echter bij dezen vorm 

 geen effect schijnt te hebben. 



Bij den vorm ,5. arvensis zijn de bloemen kleiner, met weinig ontwikkeld 

 honigmerk. Het lipje aan den stijlkop ontbreekt hier geheel, zoodat zelf- 

 bestuiving èn door insecten èn door de bloem zelve kan plaats hebben. 



Voorkomen in Europa en in Nederland. De plant komt op open en 

 bebouwde, doch vooral zandige gronden in geheel Europa voor. De vorm 

 a. vulgaris is bij ons vrij algemeen, de vorm /3. chrysantha is bij Diepen- 

 veen , Hilversum en op den Breesaap gevonden , de vorm y. arvensis is 

 algemeen bij ons, de vorm <?. maritima vrij zeldzaam. 



De plant is een der grondvormen van de gekweekte pensees. Deze zijn 

 sedert 1687 gekweekt en in 1812 bestonden al omstreeks 20 variëteiten, 

 doch in 1813 en 1814 verzamelde Lord Gambier eenige wildgroeiende 

 Viola tricolorvariëteiten en veredelde door middel van deze de toen bekende. 

 De eerste groote verandering, die hij verkreeg, was de omzetting der 

 donkere lijnen in het centrum der bloem tot een donker oog in het midden, 

 iets, wat tot dusverre nog nooit was voorgekomen. Na dien tijd is de 

 cultuur voortgezet en zoo bestonden er in 1835 al 400 variëteiten. 



Volksnamen. Behalve driekleurig viooltje, noemt men de plant achterom- 

 kijkertjes (Veluwezoom), blauwe klokjes (Waterland), drievuldigheidsbloempje 



J) vulgaris = gewoon. -) chrysantha = goudgeelbloemig. ■'•) arvensis = veld. 



4 ) maritima = zee. 



