386 



— POLYGALACEAE. 



FAMILIE 57. 



1. Poly'gala ') L. Vleugel tjesbloem. 



Bloemen symmetrisch. Kelkbladen 5, zeer ongelijk, de 3 buitenste klein, 

 de 2 binnenste groot, bloembladachtig gekleurd, op vleugels gelijkend. 

 Kroonbladen 3(-5), ongelijk, het binnenste grooter, gegroefd, van voren 

 met franje bezet. Meeldraden 8, met de kroonbladen vergroeid en ook 

 samen met het onderste deel der helmdraden vergroeid, terwijl het bovenste 

 deel van deze 2 bundels vormt ieder met 4 helmknopjes. Vruchtbeginsel 

 1 met 1 stijl en een 2-spletigen stempel. Vrucht een samengedrukte, ge- 

 vleugelde, uitgerande doosvrucht. Zaden behaard, aan den voet met een 

 gelobd vleezig aanhangsel. 



Bloemen in trossen, klein, blauw, rosé of wit. Bloemen ieder met 3 

 schutblaadjes. Bladen gaafrandig, klein, zittend, alle of alleen de bovenste 

 verspreid staand, zonder steunblaadjes. Kruidachtige, al of niet behaarde 

 planten. 



Biologische bijzonderheden. De Polygala's hebben homogame bijen- 

 bloemen (fig. 462). De bloembladachtig gekleurde kelkbladen dienen als 



lokmiddel, de kroonbladen zijn veel 

 meer beschuttende organen voor 

 de geslachtsdeelen. De franjeachtig 

 uitstekende deelen van het onderste 

 bloemkroonblad vormen de plaats, 

 waar het insect zich op neer zet 

 en in de daarachter liggende gleuf 

 liggen de meeldraden in het lepel- 

 vormig einde van den stijl. Achter 

 dit laatste ligt als een haakvormig, 

 kleverig uitsteeksel de stempel. De 

 helmknopjes liggen over dien stijl- 

 lepel, zoodat het stuifmeel uit de 

 opengesprongen hokjes er in valt. 

 Daar wordt het bewaard, terwijl 

 de meeldraden ineenschrompelen. 

 Komt nu een insectenslurf naar den 

 voet der bloem om honig te krijgen , 

 dan strijkt deze eerst langs den 

 lepel en dan langs den stempel. Bij het naar binnen steken blijft er geen 

 stuifmeel uit den lepel aan den slurf zitten, maar is deze langs den stempel 

 gestreken en daardoor kleverig geworden , dan blijft er bij het terugtrekken 

 wel stuifmeel aan kleven, dat nu in een tweede bloem aan den stempel 

 afgegeven wordt. Zoo heeft kruisbestuiving plaats. Maar ook als insecten- 

 bezoek uitblijft, kan er spontane zelfbestuiving plaats hebben, daar tenslotte 

 de stempel zich zoover naar dien lepel toebuigt, dat er stuifmeel aan 

 blijft kleven, ook is vaak de lepel zoo gevuld, dat het stuifmeel tot aan 

 de stempelplaat zit, zoodat een insectenslurf, die zich naar binnen schuift, 

 het er op drukt. 

 Ook kleistogame bloemen zijn bij de Polygala's waargenomen. 



ï. 



Polygala comosa. 

 Fig. 462. 

 Bloem van ter zijde gezien , 



kelkblad, 

 s, een der zijdelingschè groote kelkbladen , 

 p kroonblad, p } het onderste kroonblad , 



2. Bloem van onderen gezien (letters als bij 1), 



3. Onderste kroonblad met de inwendige orga- 

 nen , van boven gezien, a helmknopjes, 

 s stempel, / lepelvormig eind van den stijl, 



4. Stamper van boven gezien, vb vruchtbe- 

 ginsel, st stempel, / lepel, 5. Stamper van 

 ter zijde gezien (letters als 4), 6. Het onderste 

 kroonblad in een bloem, die op het punt is om 

 open te gaan, middendoor gespleten, om de 

 ingesloten helmknopjes a te doen zien. 



J ) van het grieksche polus: veel en gala: melk, hetgeen er op slaat, dat het gebruik 

 dezer planten het melkgevend vermogen van het vee zou vermeerderen. 



