472 



CRASSULACEAE. 



FAMILIE 69. 



Sedum purpureum 

 Fig. 572. 

 a bloem. 



S. purpureum 1 ) Lk. (S. Teléphium '-') L. , S. purpurascens j ) Koch.). He- 



m e 1 s 1 e u t e 1 (fig. 572). 

 Deze onbehaarde, krachtige plant, heeft knolvormig verdikte wortels, 



waaruit vele, meest onvertakte, rechtopstaande, vaak rood aangeloopen sten- 

 gels voortkomen. De bladen zijn vleezig, vlak, 

 langwerpig tot lancetvormig, de onderste zijn 

 kortgesteeld, meest tegenoverstaand of in kran- 

 sen van 3, stomp, ongelijk gezaagd-getand , de 

 bovenste zijn zittend met afgeronden voet. 



De bloemen vormen tuilen met tegenover elkaar 

 of verspreid staande takken en min of meer pur- 

 perkleurige bloemstelen. De kelk is groen, 5- 

 deelig, met eironde, spitse, blijvende slippen. 

 De kroonbladen zijn 5 in getal, langwerpig, spits, 

 van het midden af omgebogen, aan den top 

 zwak gegroefd, 4 maal zoolang als de kelk. 

 Meeldraden zijn er 10, waarvan 5 ingeplant iets 

 boven den voet der kroonbladen. De vruchtjes 

 zijn 5 in getal, op den rug gegroefd, rechtop- 

 staand, toegespitst en bevatten langwerpige, aan 



beide einden toegespitste zaden. 3-6 dM. 2[. Juli, Augustus. 



Biologische bijzonderheden. De bloemen zijn protrandrisch , want eerst 

 openen zich de helmknopjes der 5 buitenste meeldraden, dan die der 5 bin- 

 nenste en als deze alle hun stuifmeel verloren hebben, zijn eerst de stem- 

 pels geschikt om het op te nemen. Aangezien bovendien de meeldraden 

 tegen de kroonbladen liggen, is er van spontane zelfbestuiving geen sprake. 



De bloemen hebben honigkliertjes aan de toppen der langwerpige schubben 

 onder de vruchtbeginsels. Insecten, die op de dichte bloeiwijzen rond- 

 kruipen, raken de helmknopjes en de stempels in tal van bloemen na 

 elkaar aan en bewerken dus (in verband met het protrandrisch zijn der 

 bloemen) kruisbestuiving. 



Voorkomen in Europa en in Nederland. Deze plant komt in geheel, 

 doch vooral in Midden-Europa voor op rotsen, aan heggen en in bosschen. 

 Bij ons is zij vrij algemeen in boschrijke, zandige streken. 



Volksnamen. De naam hemelsleutel wordt in vele streken gebruikt, even- 

 zoo de namen huislook en St. Janskruid. In Friesland heet de plant hemel- 

 lof, in Twente donderloof, in de Graafschap Zutphen donderkruid, in 

 Noord-Overijsel , aan den Veluwezoom en in de Graafschap Zutphen smeer- 

 wortel, op Walcheren breukkruid en moederplant en op Walcheren en in 

 Zeeuwsch-Vlaanderen kroontjeskruid. 



S. Cepaéa ') L Omgebogen vetkruid (fig. 573). 



Deze plant heeft een dunnen wortel, waaruit een zwakke, aan den voet liggende, verder 

 rechtopstaande, meest roode of ook groene stengel met roode puntjes komt. Deze stengel 

 is beneden onbehaard evenals de bladen, doch naar boven fijn, klierachtig behaard. De 

 bladen staan meest in kransen of zijn tegenoverstaand, zij zijn vlak, omgekeerd eirond of 

 langwerpig-spatelvormig, gaafrandig, de onderste zijn in een steel versmald. 



J ) purpureum = purperen. -) Teléphium, moet misschien afgeleid worden van 



Telephos, koning van Mysië. Deze verzette zich n.1. tegen den tocht der Grieken naar 

 Troje, werd door Achilles verwond en zou door deze plant geheeld zijn. 



:! ) purpurascens = purperachtig. ') Cepaea = tuinkruid. 



