482 



— SAXIFRAGACEAE. — 



FAMILIE 70. 



3. Chrysosplénium l ) Trn. Goudveil. 



Wortelstok dun met kruipende uitloopers. Bladen aan den voet en aan 

 den top des stengels opeengehoopt, enkelvoudig, gekarteld. Bloemen in 

 dichte bijschermen, goudgeel, ook de bovenste bladen zoo aangeloopen. 

 Topbloem soms 5- of 6-tallig. Klokvormige bloembodem (schijnbaar kelk) 

 met het vruchtbeginsel vergroeid, dit dus onderstandig. Kelk meest 4-slippig, 

 van binnen gekleurd, 2 tegenover elkaar staande slippen kleiner. Bloem- 

 kroon ontbrekend. Meeldraden 8, zelden 10, op een schijf, die op het 

 vruchtbeginsel staat, ingeplant. Doosvrucht 1-hokkig, 2-snavelig, tot het 

 midden in 2 kleppen openspringend, die aan hunne randen de zwarte, 

 glanzende zaden dragen. 



Tabel tot het d etermineeren der soorten van het geslacht Chrysosplénium. 



A. Stengelbladen weinige, verspreid C. alternifolium blz. 482. 



B. Stengelbladen tegenoverstaand, kort gesteeld, aan den voet afgeknot. 



C. oppositifolium blz. 483. 



Biologische bijzonderheden. De bloemen zijn homogaam of zwak protero- 

 gynisch. Iedere bloem vormt een vlak napje van 5-7 mM middellijn. In het 

 midden steken de 1 mM lange stijlen iets naar buiten gebogen uit en zijn 

 aan den voet rondom door een breede, vleezige, geelachtige schijf omgeven, 

 die honig afscheidt. De 8 meeldraden staan rechtop, de helmknopjes staan 

 even hoog als de stempels en springen na elkaar open. Het zijn vooral 

 kleine insecten met korte slurven, b.v. Apionsoorten en verder ook kleine 

 slakjes, die in de bloemen rondkruipen. De eerste worden gelokt door het 

 gele geheel, dat gevormd wordt door de bloemen samen met de gele schut- 

 bladen er om heen. Die insecten raken met de eene zijde van hun lichaam 

 de helmknopjes, met de andere de stempels aan en bewerken dus allicht 

 kruisbestuiving of ook bij het rondkruipen in dezelfde bloem zelfbestuiving. 

 De slakjes vreten deelen der bloem op, doch kunnen bij het rondkruipen 

 ook stuifmeel op de stempels brengen. 



C. alternifolium -} L. W i s s e 1 b la d i g g o u d v e i I (fig. 587). 



De plant is bleekgroen, beneden kort behaard, 

 boven kaal. De wortelstok is dun en kruipend, 

 daaruit komen rechtopstaande, sappige, kantige 

 stengels. De stengelbladen staan verspreid, zijn 

 weinig talrijk, gesteeld, niervormig, diep gekar- 

 teld, de wortelbladen zijn grooter, langgesteeld, 

 rondachtig-niervormig, ingesneden gekarteld. De 

 schutbladen zijn rimpelig, ingesneden gekarteld 

 en omgekeerd eirond, niet zelden wigvormig en 

 naar den voet gaafrandig. 



De bloemen zijn geelachtig, kortgesteeld. De 

 zaden zijn klein, talrijk, omgekeerd eirond. 5-15 

 cM. 21. Maart— Mei. 



Voorkomen in Europa en in Nederland. De 

 plant komt vooral in Noord- en Midden-Europa 

 in vochtige bosschen en aan beekjes voor en is bij ons vrij zeldzaam. 



Chrysosplénium alternifolium 

 Fig. 587. 



l ) van het Grieksche chrusos: goud ensplèn: milt, hetgeen slaat op de kleur der bloemen 

 en het gebruik der plant bij ziekten der milt. -) alternifolium = afwisselendbladig. 



