FAMILIE 70. 



— SAXIFRAGACEAE. — 



487 



Ribes Grossularia 

 Fig. 593. 



bezet zijn. De kolk is klokvormit,' tnel gebaarde keel en eindigt in 5 teruggeslagen, lang- 

 werpige, van binnen bruinroode slippen. De 5 kroonbladen zijn wit, omgekeerd-eirond, 

 behaard, rechtopstaand en ' , maal zoolang als de kelk- 

 slippen. De vrucht is vrij groot, bolrond of langwerpig, 

 groen of vuilpurper. 6-12 dM. b. April. 



De 2 vormen zijn: n. glanduloso-setosum^) Koch. waarbij 

 vruchtbeginsel en vrucht klierachtig borstelig zijn en 

 />'. pubescens -) Koch. (R. uva crispi :; ) L.) waarbij het 

 vruchtbeginsel met korte haren bezet is, doch geen klier- 

 haren draagt en de vrucht ten slotte kaal is. 



Biologische bijzonderheden. Als de bloemen opengaan , 

 springen de helmknopjes open (fig. 594), terwijl de stengel 

 nog niet geschikt is, om stuifmeel op te nemen. Aan den 

 voet van den klokvormigen kelk wordt honig afgescheiden, 

 waartoe de toegang bedekt is door van den stijl afstaande, 

 stijve haren. De helmknopjes steken eerst verder uit dan 

 de stempel, doch later komt de laatste op dezelfde hoogte 

 te staan , zoodat in schuinstaande of horizontale bloemen 

 spontane zelfbestuiving moet plaats hebben, terwijl bij insectenbezoek kruisbestuiving vaak 

 zal voorkomen. 



Voorkomen in Europa en in Nederland. De plant komt in geheel Europa in heggen, 



bosschen en struikgewas voor. Bij ons is zij 

 ook in heggen en op muren gevonden, doch 

 waarschijnlijk meest verwilderd. 



Volksnamen. Behalve kruisbes, welke naam 

 met alle dialectische veranderingen gebruikt 

 wordt, heet de plant op vele plaatsen kruidoorn, 

 kruisdoorn, klapbes, steekbezen en stekbes. Op 

 de Zuid-Hollandsche en Zeeuwsche eilanden 

 spreekt men van doornbei, in Gelderland van 

 knoepers, in Zeeland van beier, in Utrecht en 

 op de Veluwe van doorn , op Overflakkee en 

 Schouwen van doornappels, in Noord-Brabant 

 van knoerzelen en knoezeis, in Zuid-Holland en 

 aan den Zoom der Veluwe van krisdoorn, op 

 Walcheren van kroesbessen , in Zuid-Limburg 

 en het Oostelijk deel van Noord-Brabant van 

 kroesel, ook in Zuid-Limburg van kronselen, in Friesland van kruislanders, in Zeeland 

 van stekelbeijers, in Twente van tonnebeeren en tonbes, in de Noord-Veluwe van pom- 

 bees, op Zuid-Beveland van wienbeijers. 



R. alpinum ') L. Krentenboompje (fig. 595). 



Deze plant is een sterk vertakte, ongedoornde heester 

 met rechtopstaande takken en bloemtrossen. De bladen 

 zijn klein, aan den voet afgerond of hartvormig, gesteeld, 

 diep 3-5-lobbig met ingesneden gekartelde lobben. Zij 

 zijn met enkele haren bezet, de bladstelen echter klier- 

 achtig gewimperd. 



De bloemen staan in steeds opgerichte trossen en zijn 

 geelachtig groen. De mannelijke bloemtrossen zijn dicht, 

 20-30-bloemig, met witte kroonbladen in de bloemen, de 

 vrouwelijke zijn 2-3-bloemig en de bloemen hebben bruin- 

 achtige kroonbladen. De spil van den tros en de bloem- 

 stelen zijn klierachtig behaard. De schutbladen zijn glad 

 of behaard, klierachtig, lancetvormig, spits, evenlang als 

 of langer dan de bloemen. De kelkbeker is onbehaard en 

 heeft eironde kelkslippen, die 4 maal zoolang zijn als de 

 kroonbladen. De laatste zijn uitgespreid of iets terugge- 

 slagen, spatelvormig, groenachtig geel, in de vrouwelijke bloemen meer groen. 



Ribes Grossularia 

 Fig. 594. 



A Bloem in het begin van den bloei. 

 B Bloem in lateren toestand. C Bloem 

 in het laatst van den bloeitijd, vb 

 vruchtbeginsel, s kelk, p bloemkroon, 

 hk helmknopjes, s stempel. 



Ribes alpmum 

 Fig. 595. 



De vrucht 



!) glanduloso-setosum = klierachtig borstelig. -) 



■'>) uva crispi = gekroesde tros. 4 ) alpinum = Alpen. 



pubescens = zachtharig. 



