familie 72. 



ONOÜRACEAE. - 



503 



komen, kruisbestuiving. Daarna omvatten zij mei tic voorpooten den iets 

 dunneren, dus gemakkelijk draaibaren voet der meeldraden, en deze buiden 

 zich naar binnen en de helmknopjes komen tegen de onderzijde van liet 

 insect op dezelfde plaats, waar zooeven de stempel tegen aankwam en 

 daar zet zich weer nieuw stuifmeel vast. Spontane zelfbestuiving is bijna 

 geheel uitgesloten. 



De vruchten zijn door de hakige borstels geschikt om verspreid te worden 

 door voorbijloopende dieren, waaraan zij blijven haken. 



Voorkomen in Europa en in Nederland. De plant komt in bijna geheel 

 Europa in bosschen , kreupelhout en heggen voor en is bij ons vrij algemeen. 



Een bastaard van C. lutetiana en C. alpina is C intermédia ') Ehrh., het kleine 

 heksenkruid (hg. 614). 



Bij deze kale plant zijn de bladen eirond met een hartvormigen voet, toegespitst, ver- 

 wijderd getand, iets vetglanzend met een vaak gevleugelden 

 steel. De trossen hebben borstelvormige schutbladen. De 

 kroonbladen zijn wigvormig, niet afgerond aan den voet. De 

 stempel is uitgerand. De vrucht is slechts zelden goed ont- 

 wikkeld, zij is dicht en met zachtere haren bezet (fig. 614) en 

 de hokjes zijn meest ongelijk. 1,5-3 dM. "4. Juni — Sep- 

 tember. De plant komt door de schutbladen en de bladtanden 

 met C. alpina, door den bladvorm en de bloemen meer met 

 C. lutetiana overeen. Deze plant komt in Midden- en Noord- 

 Europa, vooral in beukenbosschen voor en wordt voor ons 

 land als bij Maastricht gevonden , opgegeven. 



6. Trapa-) L. 



T. natans ;; ) L Waternoot (fig. 615). 



Deze waterplant heeft een op den grond kruipenden, ver- 

 takten stengel, die onder water tegenoverstaande, bijna zittende, 

 lijnvormige, spoedig afvallende bladen draagt, aan wier voet 2 vinvormig vertakte, groene 

 wortels staan. Aan den top draagt de stengel een rozet van drijvende, Ianggesteelde, 

 ruitvormige, ongelijk bochtig getande, leerachtige bladen 

 en in de oksels van deze staan de bloemen. De blad- 

 stelen zijn vaak in het midden opgeblazen en zijn verspreid 

 behaard. 



De geheele plant is vaak roodachtig aangeloopen. 



De bloemen zijn kort gesteeld, de bloemstelen zijn viltig 

 behaard. Het vruchtbeginsel is slechts tot het midden met 

 den kelkbeker (eigenlijk den komvormigen bloembodem) 

 verbonden. De kelkbuis is kort en heeft 4 lancetvormige, 

 gekielde slippen (de kielen zijn viltig behaard). De 4 om- 

 gekeerd eironde, witte kroonbladen en de 4 meeldraden 

 zijn op een ringvormige ve.hevenheid aan den voet van 

 het vrije deel van het vruchtbeginsel ingeplant. De kroon- 

 bladen zijn langer dan de kelkslippen. Op het vrucht- 

 beginsel staat een draadvormigen stijl met een knopvormigen 

 stempel. De vrucht is groot (2,5 cM in middellijn) , bijna 

 bolrond, hard, bruin, 1-hokkig, 1-zadig en is voorzien van 

 4 krachtige, uitgespreide stekels, die uit de kelkslippen 

 zijn ontstaan (fig. 615). De zaden hebben zeer ongelijke zaadlobben, de eene is zeer 

 groot, melig. 6-12 dM. O. Juli-September. 



Biologische bijzonderheden. Volgens de beschrijving boven heeft de plant vinvormig 

 vertakte wortels; deze worden vaak als groene, ondergedoken bladen beschouwd, die 

 waterwortels zijn, welke aan de groene luchtwortels van sommige epiphytische Orchidaceae 

 herinneren. Overigens heeft de plant ook gewone wortels, die in het slib zitten. 



Circoea intermédia 

 Fig. 614. 



Trapa natans 

 Fig. 615. 



i) intermédia = middelste. -) verkorting van calcitrapa: voetangel, hetgeen op 



de krachtige stekels om de vrucht slaat. :i ) natans = zwemmend. 



