608 — PAPILIONACEAE. — FAMILIE 78. 



zwart- purperkleurigen top en loopt in een spitsen snavel uit. De helmdraden zijn alle vergroeid, 

 de helmknopjes zijn opvallend ongelijk. De stijl is opstijgend , de stempel naar boven 

 gebogen. De peul is zeer breed, sterk behaard, rosachtig, met 4-6 groote, leerachtige, 

 gladde, glimmende, lensvormige, zwarte doch wit gemarmerde zaden. ©. 3-6 dM. Juni — 

 September. 



Biologische bijzonderheden. De inrichting van het pompwerk voor de bestuiving is vrij 

 wel als bij Lotus, doch bevatten hier de bloemen geen honig (zie hierover ook bij Ononis). 



Volksnamen. In den Achterhoek van Gelderland, de Graafschap Zutphen , het Oostelijk 

 deel van Noord-Brabant en Noord-Limburg noemt men de plant filippine, in Salland en 

 de Graafschap Zutphen fikseboon, aan den Veluwezoom koffieboonen, in het Westelijk 

 deel van Noord-Brabant koeboonen , in Zuid-Limburg boontjes. 



Voorkomen in Europa en in Nederland. De plant is in Zuid-Europa inheemsch. Zij is 

 omstreeks het midden der vorige eeuw als cultuurplant ingevoerd en wordt nu vrij algemeen 

 gekweekt op zandgronden voor groene bemesting (om aan den bodem humus en stikstof- 

 verbinding toe te voeren (de stikstofverbindingen ontstaan door de rotting der wortelknolle- 

 tjes, die door de stikstofbacteriën zijn veroorzaakt)). Ook wordt de plant wel als veevoeder 

 gebruikt, doch daarmede dient men voorzichtig te zijn, daar vooral de zaden een vergiftige 

 stof, de lupinine, bevatten. 



G. Ononis ') L. Stalkruid. 



Kelk met 5 diepe, bijna gelijke insnijdingen. Vlag groot, gestreept, met 

 uitgespreide zijkanten. Zwaarden niet verbonden. Kiel gekromd, stomp of 

 gesnaveld. Helmdraden alle verbonden , aan den top verdikt. Stijl opstij- 

 gend, krom of in het midden omgebogen. Peul opgezwollen, rechtopstaand, 

 eirond , bijna steeds behaard. 



Bloemen rosé, zelden wit, okselstandig of eindelings. Bladen kort gesteeld 

 of zittend, 3-tallig, zelden enkelvoudig, met getande blaadjes. Steunbladen 

 aan den voet met den bladsteel vergroeid. Planten aan den voet houtig. 

 Biologische bijzonderheden. Wat de bestuivingsinrichting betreft, staan 

 de bloemen in tusschen die van Lotus, waar het pomptoestel geheel ont- 

 wikkeld is en die met uit de kiel tredende geslachtsdeelen b.v. Melilotus. 

 Zij bevatten, evenals bij Lupinus, geen honig. De toppen van alle helm- 

 draden zijn hier verdikt (fig. 734), doch terwijl van 5 de toppen sterker 

 verdikt zijn, scheiden de helmknopjes der 5 andere veel meer stuifmeel 

 af. Men zou ze dus kunnen verdeelen in 2 soorten, 

 nl. in 5 stuifmeelvormende en in 5 als pompzuiger 

 fungeerende (bij Lupinus is die scheiding nog sterker, 

 daar zijn de helmknoppen van 5 der meeldraden veel 

 ononis spinosa grooter dan die der andere). Zij springen al in den 



M .. 'f. ' .... „ knop open, verschrompelen echter na de ontlasting 



Meeldraadkoker , stijl en r f ' f o 



stempel eener bloeiende van het stuifmeel en blijven in het onderste deel 

 van de kiel terug. De 5 andere groeien eerst dan 

 levendig, zonder zich meer te verdikken en hunne bolrond blijvende helm- 

 knopjes dienen (met uitzondering van dat van den bovensten meeldraad, 

 dat in lengte en dikte achterblijft) als pompzuiger. De bolronde stempel is 

 aan den voet der stempelpapillen met een krans van stijf rechtopstaande 

 haren omgeven, die de zelfbestuiving verhinderen. 

 De soorten van het geslacht Ononis behooren tot de xerophyten. 



Tabel tot het determineeren der soorten van het geslacht Ononis. 



A. Peul even lang als of langer dan de kelk. Stengel gedoomd, 1- of 2-rijig ruw behaard. 



O. spinosa blz. 609. 



] ) van het Grieksche onos: ezel, omdat de plant wel door ezels gegeten wordt. 



