676 



— PAPIL10NACEAE. — 



FAMILIE 78. 



Vv5 o 



Fisum sativum 



Fig. 830. 



Beteekenis der letters, zie den tekst. 



neden gerichte uitstulping (c 1( 1.4), die zich legt in een overeenkomstige indeuking, aan 

 de bovenzijde van het kielblad (c, 3) en daarbij stulpen zich de opperhuidscellen in elkaar, 

 zoodat scheiding zonder scheuren bijna onmogelijk is. Bovendien ligt verder naar voren 

 een van buiten naar binnen in het zwaard ingedeukte vouw (d, , 1) die zich in een plooi 



van de kiel legt (d , 3), verder heeft de viag 2 diepe 

 en smalle indeukingen, die op de onderzijde er van 

 als harde, kantige, naar voren uit elkaar tredende knob- 

 bels scherp uitsteken (dj, 2) en zich in de voorste 

 vouwen der zwaarden leggen (d, 1). Ieder kielblad 

 verwijdt zich aan zijn voet tot een naar boven en binnen 

 gerichte lob (e, 3), die zich boven op den meeldraad- 

 koker legt en door een naar achteren en binnen gericht 

 uitsteeksel van het zwaard (e { , 4) in zijn stand wordt 

 gehouden. Deze uitsteeksels der zwaarden worden 

 zelf op hun plaats gehouden, doordat vlak er naast en 

 horizontaal naar buiten gaand nog 2 smalle vlakten 

 (ƒ, 4) der zwaarden naar achteren uitsteken, waarop 

 2 ronde knobbels van den zeer breeden en vasten voet 

 der vlag drukken (ƒ, 2). 



De stijl stijgt aan den top van het horizontale vrucht- 

 beginsel vertikaal naar boven, zijn bovendeel kromt 

 zich zoo sterk naar binnen , dat de aan zijn top staande stempel bijna horizontaal naar 

 den voet der bloem is gekeerd (st, 5). De binnenzijde van den stijl is bijna tot aan de 

 helft naar beneden met horizontaal afstaande, lange borstelharen bezet (5). Ook de top 

 van de kiel is naar den voet der bloem gericht. Aan beide zijden van deze is een uitwas 

 aanwezig (a, 3), dat de helmknopjes in den knoptoestand omsluit. De daardoor ontstaande 

 kegelvormige, holle ruimte bezit aan den top een opening, waardoor de stijl juist even 

 heen kan (o, 3). 



Tegen het einde van den knoptoestand springen de helmknopjes open en vullen de holle 

 ruimte bovengenoemd met stuifmeel en daarna trekken de helmdraden zich terug. Stijl- 

 borstel en stempel zijn ook met stuifmeel bedekt, zoodat bij het neerdrukken van de kiel 

 iets stuifmeel uit den top geveegd wordt. Bij het terugtrekken der bloemdeelen strijken de 

 randen der opening wat stuifmeel af, dat nu natuurlijk buiten de kiel valt. De in het onderste 

 deel van de kegelvormige holle ruimte liggende toppen der helmdraden zijn na het opengaan 

 der hokjes iets knotsvormig verdikt (5) en drukken bij het neerdrukken van de kiel, het stuif- 

 meel voor zich uit, zoodat de stijlborstel er weer mede bedekt wordt. Het vaste ineengrijpen en 

 aaneensluiten van de verschillende deelen der bloem heeft het voordeel, dat de insecten, die 

 honig zoeken, genoodzaakt zijn om het bloemmechanisme in beweging te brengen, willen 

 zij honig krijgen. Daarbij wrijft de stempel tegen de onderzijde van het insect en ontvangt 

 daar stuifmeel uit een andere bloem, die al bezocht is en heeft er dus kruisbestuiving plaats. 

 Verder maakt het vaste ineengrijpen der bloemdeelen, dat alles na het ophouden der druk- 

 king direct in den vroegeren stand terugkeert. Een nadeel der inrichting is, dat alleen zeer 

 krachtige insecten in staat zijn het bloemmechajiisme in beweging te brengen en bij ons 

 komen zoo sterke insecten bijna niet voor. Vandaar dat de bloemen dan ook bijna niet 

 bezocht worden en bijna geheel op spontane zelfbestuiving zijn aangewezen, die hier dan 

 ook even goede zaden doet ontstaan, als er bij kruisbestuiving gevormd zouden worden. 



Over het klimmen der plant, zie bij Vicia. De top der ranken beschrijft hier een volledige 

 cirkel of ellips in circa H/ 2 uur. 



Volksnamen. De namen erwt en peul worden in alle mogelijke dialectische verscheiden- 

 heden gebruikt. 



Voorkomen in Europa en in Nederland. De soort stamt waarschijnlijk af van P. elatius 

 Stev., die in bosschen en struikgewas in Zuid-Europa voorkomt. Bij ons wordt zij veel 

 gekweekt, evenals de var. /■<. om de onrijpe zaden (doperwten), de rijpe zaden (erwten) en 

 de onrijpe peulen (peulen). Enkele malen is zij verwilderd gevonden. 



2G. Lalhyrus 1 ) Trn. Lathyrus. 

 Kelk klokvormig, met 5 gelijke of ongelijke tanden. Bloemkroon meteen 



') van het Grieksche lathyros, waarschijnlijk uit la: zeer en thouros: heftig, wild, samen- 

 gesteld, omdat de planten als geslachtsdriflopwekkend bekend stonden, volgens anderen 

 van elannoo: wegsnellen en thura: deur, omdat de zich spiraal vormig samentrekkende 

 vruchtkleppen de zaden deden wegvliegen. 



