693 — ARISTOLOCHIACEAE. — FAMILIE 79. 



meel, dat uit de helmknopjes op den bodem der kamer valt. Tegelijk 

 gaat nu de bloemsteel hellen, zoodat de bloem zich naar beneden buigt, 

 de haren in de buis verdrogen en schrompelen ineen , de insectjes komen 

 er uit en dat de gevangenschap hun niet onaangenaam geweest is, bewijzen 

 zij door dadelijk weer in een jongere bloem naar binnen te kruipen. In de 

 oude bloemen buigt zich nu de lip naar binnen. Zoowel door dit gaan 

 hangen als door het sluiten , raken de bezoekers niet in de war of zij met 

 oudere of met jongere bloemen te doen hebben. 



Volksnamen. De plant heet in Friesland Duitsche pijp, in Oost-Drente 

 en de Graafschap Zutphen moffepijp, in Utrecht sarratijnskruid, in Utrecht 

 en de Duinstreek holwortel, in de Graafschap Zutphen en in Limburg pijp- 

 bloem, in Noord-Limburg lepeltjeskruid en in Zuid-Limburg oosterlucie. 



Voorkomen in Europa en in Nederland. De plant komt op zandige en 

 steenachtige plaatsen in Midden- en Zuid-Europa voor en is bij ons op 

 grazige, beschaduwde plaatsen, langs dijken, vooral in de duinstreken vrij 

 algemeen. Volgens van Eeden zou de plant door de kruisvaarders uit het 

 Oosten zijn meegevoerd en in de kloostertuinen en om de kasteelen zijn 

 aangekweekt om de geneeskrachtige eigenschappen van den wortel. Van 

 daar zou zij dan verwilderd zijn, hoewel zij nu gerust als ingeburgerd mag 

 worden beschouwd, al is het waar, dat zij haar uitheemschen oorsprong 

 nog verraadt, doordat de vruchten vaak niet rijp worden. 



2. A'sarum ') Tm. 



Bloemdek blijvend, kroes-klokvormig, met 3-spletigen zoom. Meeldraden 

 in 2 rijen, de buitenste korter. Stijl kort, dik. Stempel 6-stralig. Vrucht 

 onregelmatig openspringend, door valsche tusschenschotten 6-hokkig. Zaden 

 in ieder hokje weinig talrijk, opstijgend, aan eene zijde minder gewelfd, 

 met een krachtige verhevenheid aan den navel (kiempropje). 



Wortelstok vrij vaak vertakt, aan den top verscheiden schubvormige en 

 daarboven eenige langgesteelde, gewone bladen dragend, door een enkele 

 gesteelde bloem afgesloten. Hoofdknop in den oksel van het bovenste blad. 



A. europaéum -) L. Mansoor (fig. 850). 



Deze plant is kort en dicht behaard. De wortelstok is kruipend, rolrond met dunne 



wortels naar beneden. Het laatste 2-5 cM lange deel richt 

 zich op en daaraan zitten meest 3 schubben en 2 (zelden 3) 

 bijna tegenoverstaande, langgesteelde bladen, verder treft 

 men er nog eenige meest samengevouwen, weinig ontwik- 

 kelde bladen aan en eindelijk komt uit het midden der 

 beide bovenste de kortgesteelde, iets overhangende bloem 

 te voorschijn. 



De bladen zijn glanzend en blijven tot het volgend voor- 

 jaar frisch. Zij zijn rondachtig, vaak overdwars breeder 

 en door een diepe bocht hartvormig. 



De bloem is veel korter dan de bladen, knikkend. Het 

 bloemdek is klokvormig, van buiten vuil-roodbruin, van 

 binnen vuil donkerpurper. De 3 bloemdekslippen zijn 

 rechtopstaand, eirond en zijn in een plotseling naar binnen 

 Asarum europaéum gebogen punt versmald. Meeldraden zijn er 12, met vrije, 



Fig. 850. korte helmdraden. Zij zijn op den top van het vruchtbe- 



ginsel ingeplant. Het helmbindsel loopt in een priemvor- 

 mige punt uit, die boven de naar buiten openspringende helmhokjes uitsteekt. Het vrucht- 



•) van het Grieksche a: niet en saron : tak, omdat de plant geen takken schijnt te hebben 

 -) europaéum = Europeesch. 



