38 i^^^B^^^a^a^s^3t^^B(^^B<gB-^^sB^^B;^(^^^^a(^^5^a{^ 



hij was genoeg opportunist, om de verwezenlijking ervan van den loop 

 der omstandigheden te laten afhangen en genoeg diplomaat, om zonder 

 overijling den goeden tijd ervoor af te wachten. Zeker is echter, dat wij 

 na zijn terugkeer uit Europa in 1896, den draad der voorbereiding duidelijk 

 door al zijn verrichtingen zien loopen. De vestiging van den naam van 

 'sLands Plantentuin als wetenschappelijke instelling had toen reeds plaats 

 gehad, terwijl de relaties met het Europeesche landbouwgrootbedrijf, tevoren 

 reeds in ruime mate aangeknoopt, na dien tijd op allerlei gebied werden 

 uitgebreid en geconsolideerd; daarna kwam ook aan de orde het zoeken 

 van aanraking met den landbouw der inlandsche bevolking langs de toen 

 openstaande wegen, waarbij wij hierboven hebben stilgestaan. Door dit 

 alles was het Buitenzorgsche centrum feitelijk reeds tot een soort van 

 technisch Departement geworden op het oogenbhk, waarop Treub, in 1902, 

 voor de derde maal en ditmaal in commissie, naar Europa zou gaan, om 

 aldaar, onder meer, de maatregelen te bespreken en voor te bereiden, die 

 aan de oprichting van een formeel Departement hadden vooraf te gaan. 

 Tevens om zich, zoowel aldaar, als ook en vooral in Amerika (Washington), 

 op de hoogte te stellen van inrichting en werkwijze van soortgelijke in- 

 stellingen, die eveneens een geheel of uitsluitend technisch karakter droegen. 

 Want dit stond bij Treub op den voorgrond, dat een Landbouw-Depar- 

 tement in Nederlandsch Indië voorshands geen ander karakter mocht heb- 

 ben en zich eerst veel later met aangelegenheden van oeconomischen aard 

 zou hebben in te laten. De van oudsher bestaande staats-organisatie, 

 de agrarische toestanden, de staatsrechterlijke positie der bevolking en 

 zoovele andere factoren meer, maakten, naar zijn inzicht, deze beperking 

 gebiedend noodzakelijk. 



De buitenwereld heeft zich, begrijpelijkerwijze, weinig laten gelegen 

 liggen aan de beantwoording der vraag, hoe, bij een zoo samengesteld geheel 

 als 's Lands Plantentuin langzamerhand was geworden, het inwendig 

 administratief beheer en de, ongemeen uitgebreide correspondentie eigenlijk 

 werden gevoerd. Men bemerkte alleen, dat de zaken geregeld haar ga,ng gingen 

 en daarmede nam men uit den aard der zaak genoegen. Ware het 

 anders geweest, men had zich allicht meer voor de bedoelde vraag geïn- 

 teresseerd en dan den naam gehoord van iemand, die zelfs in Buitenzorg 

 maar aan weinige buitenstaanders bekend, maar in vele opzichten ten 

 aanzien der zooeven genoemde zaken Tbeub's rechterhand was. Het is 

 ongetwijfeld volkomen op zijn plaats, wanneer in deze bladzijden eenige 



