18 ^^a^^^^^a^^^^^{^s^^a ^^a^^^i^^^B^a;^^^ 



drang tot voorlichting te hebben geschapen, in het bijzonder door de oprichting 

 van het Agricultuurchemisch en het Botanisch Laboratorium, maar het kan 

 hem ten slotte niet anders dan voldoening hebben geschonken te ervaren, 

 hoe die instellingen alom in den lande het bewustzijn deden ontwaken, dat 

 men op dit gebied niet meer tevreden mocht zijn met het eenmaal bereikte, 

 doch dat steeds naar verbetering en vooruitgang moest worden gestreefd. 

 Dat de belanghebbenden dan zelf hun maatregelen moesten nemen en 

 bekostigen, vloeide logisch uit een en ander voort. 



Reeds had de machtige suikercultuur ten deze het voorbeeld gegeven 

 door de oprichting harer proefstations, maar de resultaten, daarmede ver- 

 kregen, waren uit den aard der zaak nog niet dadelijk zóó overtuigend, dat 

 andere, minder krachtige en vooral minder georganiseerde takken van 

 landbouw dat voorbeeld zonder meer wenschten te volgen, zoo die navolging 

 al binnen hun bereik had gelegen. Hier was goede raad dus tamelijk duur, 

 maar ze bleek bij Treub te krijgen. 



De oplossing lijkt achteraf een hoogst eenvoudige zaak, maar wie thans, 

 met kennis der zaken en harer geschiedenis, terugziet op het 25-jarig 

 tijdperk, dat sedert is verloopen, op den ontwikkehngsgang, dien de voor- 

 lichting van den landbouw hier heeft doorloopen, op de goede uitkomsten, 

 waarin men zich heeft te verheugen, maar ook op de teleurstellingen, die 

 men heeft te betreuren, hij zal moeten erkennen, dat het, door Treub 

 aangenomen stelsel alle kenmerken draagt van te zijn voorgeschreven door 

 voorzichtig beleid aan de ééne, door geniaal inzicht aan de andere zijde 



Waar thans plaatselijke proefstations van geheel of nagenoeg geheel 

 zelfstandig karakter met goed gevolg leiding kunnen geven aan alle tak- 

 ken van landbouw, achtte Teeub de mogelijkheid daartoe in het begin der 

 negentiger jaren nog ten eenenmale uitgesloten. En zulks om vele redenen. 



De toestanden hier te lande waren in veel opzichten nog tamelijk 

 primitief; het spoorwegwezen begon zich nog pas te ontwikkelen en over 

 het algemeen lieten de middelen van verkeer nog veel te wenschen over. 

 Dientengevolge hadden afzonderlijke centra van voorlichting zich niet kun- 

 nen onttrekken aan een groote mate van isolement, die op hun behoorlijke 

 ontwikkeling en vruchtbare werkzaamheid een zeer belemmerenden invloed 

 zou moeten uitoefenen. Deskundigen van eenige ervaring, om aan het 

 hoofd ervan te plaatsen, waren er nog niet en het zou een onvergeeflijke 

 fout zijn geweest, met onervarenen, hoe bekwaam overigens ook, een 

 proef te. nemen, omdat men daardoor gevaar liep, een zaak in discrediet 

 te brengen, nog vóórdat zij behoorlijk tot stand was gekomen. Voorts was 



