IS 
afhankelijk zijn van den waarnemer. Persoonlijk komt 
het mij voor, dat de lichtsterkte in de tropische 
bosschen, die ik bezocht, grooter is, dan die in een 
loofbosch in onze streken. Mijn ondervinding geldt 
in hoofdzaak voor de oerwouden van West-Java. De 
kroon der boomen is niet slechts kleiner en veel ijler 
bebladerd, dan bij onze loof bosschen, doch bovendien 
laten de bladeren het felle licht der bijna loodrecht 
boven het woud staande zon langs zich glijden, en 
kaatsen zij een aanzienlijk gedeelte met hun leder- 
achtig oppervlak terug. Gevolg hiervan is, dat het 
onderhout zich in het oerwoud in aanzienlijke mate 
kan ontwikkelen, en dat, terwijl in onze loof bosschen 
de kruiden hoofdzakelijk optreden als voorjaars- 
planten, en gebruik maken van den bladerloozen 
toestand der boomen, het tropisch woud het geheele 
jaar door een groen tapijt van planten bezit, die 
zelfs dáár genoegzaam licht ontvangen voor hun 
ontwikkeling. 
Hierbij moet ik opmerken, dat naar het oordeel 
van DeETMEr') het West-Javaansche woud meer licht 
doorlaat dan het Braziliaansche. Doch gesteld, dat 
de lichtsterkte in de tropische bosschen niet grooter is, 
dan in de gematigde streken, dan zou volgens de 
nauwkeurige onderzoekingen van WresNeEr ®), dat bij 
hooger temperatuur zich reeds bij geringe lichtsterkte 
normale takken ontwikkelen, tòch etiolement in het 
tropisch woud uitblijven. Het minimum van „relativer 
Ĳ) t.a. pl. bladz. 84. 
2) Jur. WiesNEr, Photometrische Untersuchungen, (Sitzungsber. Wien. 
Akad.; Math.-Nat. Kl. 102 (1893), 104 (1895) en 109 (1900). 
