404 Momuwssn 
est, quod tres illi auctores eo tempore omnium maxime in iudiciis frequen- 
tabantur; denique cum antiquiorum opiniones in iudicio allegatas ita ratas 
esse iubet, ‘si eorum libri propter antiquitatis incertum codicum collatione 
firmentur,' non obscure arguit ex Papiniano Paullo Ulpiano allegatae senten- 
tiae si iudieaturus magistratus non meminisset, officialium suorum opera co- 
dicem evolvere eum debuisse, id est corpora illa apud forum in tabulario ad- 
servata esse, quod aliter fuit in reliquis iuris libris. Quamobrem si qui iuris 
prudens primarios illos auctores solos adhibuisse reperitur, potest id fecisse 
tam lege ita iubente quam ante legem ex consuetudine recepta. E contrario 
lege ea a. 426 anteriorem esse librum hune probabiliter deducitur primum 
inde, quod Gai ante eam non receptae auctoritatis iure consulti, sed mox in 
Italia quoque vulgo lecti nomen in Vaticano libro non invenitur (vide quae 
dixi in Bekkeri et Mutheri Jahrb. 3, 1 sq.), deinde quod notis in Papinianum 
Ulpiani, quarum usus illa lege denuo interdietus est, eclogarius Vaticanus uti 
non dubitavit ($ 66). Quamobrem cum novissima constitutio ex Vaticano 
corpore servata anni sit 369/372, inter a. 372 et 426 librum ut nunc legitur 
perscriptum esse sequitur. Sed videndum praeterea, cum praesertim consti- 
tutio illa Valentiniani solitaria sit eamque proxime praecedant in sylloge Va- 
ticana Constantinianae aetatis leges, scilicet a. 312 ($ 32. 2742). 313 ($ 34. 
392). 315 ($ 33. 273). 317-319 ($ 36). 318 ($ 34. 287). 323 ($ 249). 330 
($ 248). 337 ($ 35?), annon sylloge ipsa antiquior sit et constitutio illa ad 
perfectum opus postea adiecta. Et ducit omnino ad aetatem Constantinianam 
inscriptionum ratio constitutionibus praefixarum satis memorabilis neque ad- 
huc satis nisi fallor intelleecta. Nam cum imperatores. Diocletiano priores 
simplieiter dicantur imperatores, semel Probus dominus imperator ($ 288), 
rescriptis Diocletiani plerumque praescriptum est divi Diocletianus et Con- 
stantius ($ 270. 275. 297. 312. 338), raro Diocletianus simplieiter ($ 23. 
24); denique uno et fortasse altero loco est Diocletianus et Max. Constan- 
tius ($ 41 cf. 22). Quae inscriptiones multis nominibus singulares sunt. Nam 
primum Maximiani et Galerii nomina aut absunt omnino aut certe obscurum 
tantum et fere oblitteratum illius vestigium duobus locis remansit; nam in- 
scriptiones $ 22. 41 Diocletianus et Max. Constantius quamquam ortae sunt 
omnino ex pleniore hac Diocletianus et Maximianus Augg. et Maximianus 
et Constantius Caess., tamen secundum scriptoris mentem sic potius solvendae 
esse videntur Diocletianus et Maximus Constantius. Deinde hae inscriptio- 
