Livii codex quo tempore 
seriptus. 
158 MOMMSEN: 
recepta consensus scrupulum in re praesenti inieeisset, vocabulum ‘sie’ ad- 
scripsi, ita testatus codicem de ea ipsa re data opera examinatum vere 
id habere quod ex eo edidi. Praeterea adnotatione adieeta quantum in 
me fuit curavi, ut simul idoneum apparatum eriticum editio haec reprae- 
sentaret, quatenus pervenit, eumque ita adornatum, ut qui ea utatur et 
facile et certo lectionis traditae discrepantiam percipiat. In quo apparatu 
conficiendo cum subsidia Alschefskiana non sufficere viderem (caremus enim 
adhue nescio quomodo in ipso Livio et omnium maxime in decade prima 
pleno et absoluto critico instrumento), ut ea non exigua accessione locu- 
pletarentur, factum est partim Rudolfi Schoelliü mei sollertia, qui Floren- 
tiae degens mea causa Mediceum denuo excussit, partim Pluygersi Ley- 
densis liberalitate, quae eo gratior accidit, quod iam est consueta. Quod 
autem in varia lectione ea, quae bonis lıbris tradıta est, referenda me 
eontinui abstinuique ab omni non dico emendationis faciendae periculo, 
sed ab ipsa emendationum factarum commemoratione, id in eiusmodi 
exemplo necessario fieri debuit; neque enim Livium recognovi, sed codices 
eius antiquissimos repraesentavi nec utile est miscere diversa et sua 
natura seiuncta. 
Quo tempore Livii codex de quo agimus seriptus sit, certo deter- 
minari non potest, nisi quod vocabula quae sunt econsul et consules 
sie notata cons- et conss- ostendunt antiquarium qui librum seripsit non 
vixisse ante Diocletianum!). Quod si hoc sumere licet scripsisse eum 
antequam fieret recensio Nicomachiana, propterea quod ipse sequitur re- 
censionem diversam, adiudicandus est saeculo quarto; eam tamen ratioci- 
nationem et per se incertam esse video et satis constare Cassiodorium 
saeceulo sexto ineunte usum esse codice Liviano recensionis non Nico- 
machianae?). Ea autem quae in codice observatur scribendi proprietas ab 
illo tempore nequaquam abhorret; nam cum labentis litteraturae permulta 
indicia habeat, a barbarismis veris eam plane immunem esse infra videbi- 
mus et omnino ita comparatam, ut tam in veris quam in falsis optime con- 
!) Cf. Rossi inser. chr. I. p. XXIII: “Diocletiana aetate littera s post N geminari 
“coepit ac deinde sollemne semper fuit nota CONS- unum, CONSS- duos consules indicare, 
“quamguam hane regulam artificum imperitia saepe neglexit.. Ante Diocletianum consules 
notantur tribus fere litteris COS-, raro nee nisi tertio saeculo quattuor CONS- 
*) Vide quae infra observabuntur ad Liv. III 65. 
